Kho mật ong dú quy mô trại: phân lô, kiểm tra, xuất

Khi trại chỉ có vài thùng, bảo quản mật là chuyện của cái tủ lạnh trong bếp. Khi số đàn lên hàng chục, hàng trăm, mỗi đợt thu ra cả chục lít mật từ nhiều dãy khác nhau, câu hỏi đổi hẳn: lô nào thu ngày nào, từ đàn nào, đã nằm kho bao lâu, chai nào bán trước. Không trả lời được mấy câu đó thì mật hỏng trong kho mà không ai biết lỗi từ đâu.

Bài này dành cho người đã nuôi quy mô trại, nói về khâu sau khi đóng chai: tổ chức kho, phân lô, kiểm tra định kỳ và xuất hàng sao cho mật ong dú tới tay khách còn đúng vị.

Phân lô ngay từ lúc thu

Mật ong dú thu ở các dãy đàn khác nhau, gần nguồn hoa khác nhau, độ nước và vị cũng khác. Mật thu trong đợt mưa thường loãng hơn đợt nắng. Trộn chung là cách nhanh nhất để một phần mật loãng kéo cả mẻ lên men sớm.

Nguyên tắc đơn giản: mỗi ngày thu, mỗi khu đàn là một lô. Lô được đặt mã ngắn, ví dụ ngày thu cộng ký hiệu dãy. Mã này đi theo mật từ vật chứa trung gian tới từng chai.

Thông tin cần ghi cho mỗi lô

Nếu trại đã ghi chép đàn bằng sổ điện tử như app quản lý trại, gắn mã lô với đàn ngay trong lịch thu là tiện nhất, khỏi phải chép lại.

Vật chứa trung gian và thời gian chờ

Giữa lúc thu và lúc đóng chai, mật thường nằm trong vật chứa lớn để lắng. Ở quy mô trại, vài điều hay bị bỏ qua:

• Dùng vật chứa thuỷ tinh hoặc inox loại dùng cho thực phẩm, có nắp kín. Tránh can nhựa đã từng đựng thứ khác.
• Thời gian chờ càng ngắn càng tốt. Lắng xong nên đóng chai sớm, không để mật trong thùng lớn nhiều ngày.
• Thùng lớn mở nắp nhiều lần sẽ hút ẩm và bụi. Rót từ van đáy nếu có.

Thiết kế kho mật cho trại

Đông Nam Bộ nắng gắt mùa khô, mái tôn hấp nhiệt rất mạnh. Kho mật không nên là góc kho chung dưới mái tôn. Vài yêu cầu tối thiểu:

1. Phòng có trần hoặc cách nhiệt mái, tường không tiếp nắng chiều.
2. Kệ cao khỏi nền, không để thùng mật sát sàn ẩm.
3. Tách hẳn khỏi kho phân, thuốc, xăng dầu, vì mật hút mùi.
4. Che tối, không để nắng xuyên cửa sổ.
5. Có tủ mát hoặc phòng mát cho các lô bị đánh giá rủi ro cao như lô thu sau mưa.

Với trại vừa, một dãy tủ mát chuyên dụng thường hợp lý hơn làm cả phòng lạnh. Lô rủi ro vào tủ trước, lô khô ráo để phòng mát.

Lịch kiểm tra và xử lý lô có dấu hiệu

Đặt lịch kiểm tra cố định, ví dụ mỗi tuần với lô mới và thưa dần với lô đã ổn. Mỗi lần kiểm tra:

• Nhìn: có bọt li ti nổi lên cổ chai, có tách lớp không.
• Ngửi: mở một chai mẫu của lô, xem có mùi men rượu không.
• Nếm: so với nhận xét lúc đóng chai.

Lô bắt đầu có bọt và chua đậm hơn: chuyển ngay vào tủ mát, ưu tiên xuất sớm cho khách dùng nhanh, và ghi chú để xem lại khu đàn, thời tiết lúc thu. Lô đã gắt, nồng mùi rượu thì tách riêng, không trộn vào lô tốt, không bán như mật bình thường.

Chi tiết hơn về khâu trước đó có ở mục Thu mật.

Xuất hàng: vào trước ra trước

Xếp kho sao cho lô cũ nằm phía ngoài, dễ lấy. Đơn hàng xuất theo thứ tự ngày đóng chai. Khi gửi đi xa, chọn tuyến giao nhanh, không để thùng mật nằm qua ngày ở bến xe nóng, và dặn khách cất ngăn mát ngay khi nhận.

Xem một trại đang làm thế nào

Cách tổ chức kho dễ hiểu nhất khi nhìn tận nơi. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nuôi ong dú và có mật ong dú đóng chai, hộp quà mật, tổ giống, son dưỡng môi từ sáp ong dú; giới thiệu các dòng hàng ở ongquy.com. Người nuôi muốn học trực tiếp khâu thu, lắng, đóng chai có thể đăng ký tour thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp