Định mức thu mật ong dú theo nhóm tổ cho trại lớn

Với vài tổ sau nhà, quyết định thu bao nhiêu có thể làm ngay khi mở nắp. Với trại hàng trăm thùng, cách đó gây ra hai loại lỗi. Một là thợ thu mỗi người một kiểu, tổ này lấy nhẹ, tổ kia vét sạch. Hai là không ai nhớ tổ nào đã bị thu, nên có tổ bị lấy hai lần trong một mùa. Trại lớn cần một bộ quy tắc chung, viết ra giấy, để ai đi thu cũng làm giống nhau.

Bước một: xếp hạng tổ trước đợt thu

Một tuần trước đợt thu, đi một vòng kiểm tra toàn trại. Mỗi tổ được chấm theo ba tiêu chí nhìn được bằng mắt:

• Vùng ấu trùng: rộng, nhiều lớp, đều màu hay nhỏ và lốm đốm.
• Vành bầu mật và bầu phấn: dày bao kín hay chỉ vài bầu rải rác.
• Hoạt động cửa tổ: số lượt ong ra vào trong vài phút buổi sáng, có ong mang phấn hay không.

Từ đó xếp tổ vào nhóm A, B, C. Đánh dấu ngay trên thùng bằng màu hoặc miếng kẹp, để thợ thu nhìn là biết, khỏi phải nhớ. Cách chấm chi tiết từng tiêu chí có trong mục Kỹ thuật nuôi.

Bước hai: định mức cho từng nhóm

Định mức không phải số gam cố định, vì mỗi kiểu thùng, mỗi giống ong dú xây bầu khác nhau. Định mức là tỷ lệ phần bầu ngoài rìa được lấy so với phần phải để lại. Trại tự chọn tỷ lệ khởi đầu thận trọng, rồi chỉnh theo kết quả các năm.

Bước ba: gắn định mức với lịch mùa

Cùng một tổ nhóm A, định mức phải co lại khi đợt thu rơi gần mùa khó của vùng trại. Với trại ở miền Nam, mùa khó thường là cuối mùa khô nắng gắt; với trại vùng cao là mùa mưa dầm; với trại phía Bắc là những tuần rét và nồm. Quy tắc trại nên viết rõ:

1. Đợt thu trong mùa hoa chính: áp đúng định mức nhóm.
2. Đợt thu sát mùa khó: hạ mỗi nhóm xuống một bậc. Nhóm A làm như nhóm B, nhóm B làm như nhóm C.
3. Năm hoa kém (nhận ra qua bầu phấn ít trên diện rộng): ngưng thu toàn trại, chỉ thu tổ nào quá đầy có nguy cơ tràn.

Lịch hoa theo mùa của từng vùng xem ở mục Nguồn hoa theo mùa.

Bước bốn: sổ thu và tổng kết

Định mức chỉ đúng khi được kiểm lại bằng kết quả. Mỗi lần thu, thợ ghi bốn thông tin: mã tổ, ngày, nhóm lúc thu, số bầu đã lấy. Sau mùa khó, kiểm tra lại toàn trại và đối chiếu:

• Tổ nhóm A bị thu mà sau mùa khó tụt xuống C: định mức nhóm A đang cao, cần hạ.
• Tổ nhóm A bị thu mà vẫn giữ hạng: định mức ổn.
• Tổ không bị thu mà vẫn yếu: nguyên nhân nằm ở chỗ khác, như nguồn hoa, thiên địch, chúa già.

Hậu quả của thu quá tay thường không thấy ngay. Đàn vẫn bay đều vài tuần, rồi qua mùa khó mới lộ: ong ra vào thưa, chúa đẻ ít, có khi ong thợ kéo ấu trùng ra ngoài. Không có sổ thì không nối được nguyên nhân với hậu quả, và lỗi lặp lại năm sau. Trại nhiều tổ có thể dùng app.ongdu.com để ghi lịch kiểm tra và lịch thu theo từng mã tổ thay cho sổ giấy.

Những lỗi hay gặp khi thu đại trà

• Giao cho thợ chỉ tiêu theo số ký mật thay vì theo định mức tổ, khiến thợ phải vét tổ yếu cho đủ.
• Thu cùng lúc cả trại trong một ngày, không chừa thời gian xếp hạng.
• Để mật rỉ trong thùng, kéo kiến và ruồi tới các tổ cạnh bên.
• Để thùng mật thu được ngoài nắng nhiều giờ. Mật ong dú nhiều nước, cần lọc và đưa vào kho lạnh sớm.

Khi trại không đủ mật cho đơn hàng

Trại tuân định mức sẽ có năm thu ít. Đó là cái giá để giữ đàn. Thay vì vét thêm, trại có thể bù bằng nguồn từ người nuôi khác qua trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh, nơi có mật ong dú, tổ giống để mở rộng đàn, hộp quà mật và sản phẩm từ sáp ong dú. Mở rộng số tổ bằng tách đàn từ nhóm A khoẻ mạnh, rồi để đàn mới qua một năm không thu, là con đường tăng sản lượng mà không phải vắt đàn cũ.

Câu hỏi thường gặp