Khi nào nên thu mật ong dú: lập lịch cho trại nhiều cụm

Với vài thùng sau nhà, câu hỏi khi nào thu mật được trả lời bằng mắt. Khi trại đã lên nhiều cụm, đặt rải ở vài khu vườn khác nhau, mắt không còn đủ. Cùng một tuần mà cụm gần vườn xoài đầy bọng, cụm cạnh rẫy mì gần như trống, còn mấy đàn mới tách thì chưa đụng được. Thu theo kiểu thấy đầy thì lấy sẽ dẫn đến hai lỗi: bỏ sót đàn đã chín và lấy nhầm đàn chưa đủ sức.

Bài này trình bày một cách làm có hệ thống: chia hạng đàn, kiểm theo vòng, quyết định bằng tiêu chí, và ghi lại. Nó áp dụng cho khí hậu hai mùa của Nam Bộ, nơi mùa mưa là mùa tích và cuối mùa khô là lúc đàn sống bằng kho mật.

Bước 1: phân hạng đàn trước mùa thu

Khoảng giữa mùa mưa, đi một vòng toàn trại và gắn cho mỗi thùng một hạng. Đừng dựa vào trí nhớ, đánh dấu trên thùng hoặc ghi vào sổ.

Một đàn hạng B có thể lên A trong cùng mùa. Một đàn A bị thiên địch tấn công có thể xuống C. Hạng là trạng thái, không phải nhãn cố định.

Bước 2: vòng kiểm hai lớp

Lớp ngoài: nhìn cửa tổ

Đứng trước thùng vào buổi sáng nắng. Ong mang phấn về nhiều, ra vào liên tục, không có ong chết rải trước cửa là dấu hiệu tốt. Cửa tổ vắng vào ngày đẹp trời là lý do để mở thùng ngay, nhưng không phải để thu mà để tìm nguyên nhân.

Lớp trong: mở thùng

• Đếm sơ số bọng mật đã đóng sáp so với bọng mật còn mềm.
• Xem khu ấu trùng có lan ra đều hay bị ép nhỏ lại.
• Nhìn kỹ góc thùng: có dòi ruồi, kiến hay mùi chua lạ không.

Mỗi đàn chỉ nên mở khi thật cần, vì mỗi lần mở là một lần đàn phải vá lại. Lớp ngoài giúp loại bớt số thùng phải mở.

Bước 3: tiêu chí ra quyết định

1. Mùa: đang ở giữa hoặc cuối mùa mưa, đợt hoa lớn quanh cụm đã qua được vài tuần.
2. Độ chín: bọng định lấy đã đóng sáp, chắc tay, không lún.
3. Phần để lại: sau khi lấy, số bọng đầy còn trong tổ phải nhiều hơn số đã lấy.
4. Thời tiết: hôm thu khô ráo; không thu khi sắp mưa hay vừa mưa dầm xong.
5. Lịch vườn: không có đợt phun thuốc nào vừa diễn ra quanh cụm đó.

Thiếu một tiêu chí thì chuyển đàn về hạng B, hẹn kiểm lại. Cuối mùa khô, khi hoa ngoài vườn thưa hẳn, gần như toàn trại dừng thu.

Bước 4: thứ tự thu trong một ngày

Khi đã có danh sách đàn hạng A, sắp thứ tự để giảm rủi ro:

• Thu cụm xa nhà trước lúc trời còn mát, cụm gần sau.
• Trong một cụm, thu đàn mạnh nhất trước để kiểm tay nghề, rồi mới tới đàn sát ngưỡng.
• Dụng cụ rửa sạch, lau khô giữa các đàn để không mang dòi hay mầm men từ thùng này sang thùng khác.
• Mật mỗi cụm đựng riêng, dán ghi chú ngày và cụm; cất ngăn mát càng sớm càng tốt vì mật ong dú nhiều nước.

Bước 5: ghi nhật ký để mùa sau chính xác hơn

Sổ ghi tối thiểu cho mỗi đàn: ngày kiểm, hạng, số bọng lấy, tình trạng đàn hai tuần sau khi thu. Sau vài mùa, sổ cho thấy cụm nào chín sớm, cụm nào chín muộn, đàn nào lấy được mà không suy. Khi đó lịch thu của trại không còn là một ngày chung, mà là một chuỗi ngày theo từng cụm. Mục Nhật ký trại có mẫu ghi chép cụ thể hơn, và nên xem kèm Nguồn hoa theo mùa để khớp lịch thu với lịch hoa.

Với trại nhiều thùng, sổ giấy rất nhanh rối. Ứng dụng quản lý trại ong cho phép ghi từng đàn, đặt lịch kiểm và xem lại lịch sử mỗi thùng ngay trên điện thoại.

Khi trại chưa đủ mật hay đủ giống

Lập lịch nghiêm thì sẽ có mùa trại thu ít hơn mong đợi, vì nhiều đàn bị xếp hạng B hoặc C. Đó là cái giá đúng để giữ đàn. Nếu cần bổ sung tổ giống đã ổn định để tăng số đàn hạng A cho mùa sau, hoặc cần nguồn mật ong dú, hộp quà mật, son dưỡng môi từ sáp ong dú để đáp ứng khách trong lúc đàn nhà còn gây dựng, trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh là chỗ có thể tham khảo.

Câu hỏi thường gặp