Dụng cụ thu mật ong dú cho trại lớn: ba vùng làm việc

Khi trại chỉ có vài thùng, một con dao, một cái rây và mấy cái hũ là xong việc. Lên tới vài chục, vài trăm thùng thì bài toán khác hẳn: dụng cụ không thiếu, cái thiếu là một quy trình để mật của thùng này không lẫn với thùng kia, đồ dơ không quay lại chạm vào mẻ sạch, và cuối ngày vẫn biết hũ nào từ đàn nào.

Bài này dành cho trại đã nuôi có nghề và đang mở rộng. Không bàn lại chuyện ong dú khác ong nội ra sao, mà đi thẳng vào cách bố trí đồ nghề và vệ sinh khi thu mật hàng loạt.

Điểm nghẽn thật sự khi thu nhiều thùng

Ở quy mô lớn, mất thời gian nhất thường không phải là mở thùng hay tách bọng, mà là rửa và làm khô đồ giữa các lượt. Rửa vội thì đồ còn ướt, mật dính nước, mẻ đó dễ lên men. Không rửa thì vụn sáp, xác ong và có khi cả mật của một đàn yếu hoặc nhiễm ruồi lẫn sang đàn khác.

Lời giải là chuẩn bị đủ đồ cho cả buổi ngay từ hôm trước, làm khô hết, rồi ngày thu chỉ dùng chứ không rửa.

Bố trí ba vùng làm việc

Vùng thùng ong

Người mở thùng chỉ làm một việc: mở nắp, tách cụm bọng mật, đặt vào khay có mã thùng, đậy lại. Không chọc bọng, không hút mật tại đây. Người này mang găng sạch hoặc rửa tay khô, và không quay vào vùng đóng chai.

Vùng bàn tách bọng

Một bàn có mái che, cách dãy thùng một khoảng để ong không bu theo quá nhiều. Khay từ ngoài chuyển vào, người ở đây chọc bọng, hút hoặc chắt mật vào hũ hứng mang cùng mã. Bã sáp gom vào thùng có nắp riêng.

Vùng lọc và đóng chai

Trong nhà hoặc phòng kín, sàn lau sạch, không có ong. Mật từ các hũ hứng được kiểm, lọc mịn rồi mới đóng chai. Đây là vùng sạch nhất, dụng cụ ở đây không mang ra ngoài.

Số bộ dụng cụ và cách luân phiên

Không có con số đúng cho mọi trại, nhưng cách tính đơn giản: đếm số thùng định thu trong một buổi, chia theo tốc độ tách bọng của một người, rồi chuẩn bị số khay và hũ hứng ít nhất bằng số thùng của một lượt, cộng thêm vài bộ dự phòng.

Không gộp mật trước khi kiểm

Mật ong dú vốn chua thanh, nhiều nước. Một hũ có mùi lên men, vị chua gắt bất thường hoặc lẫn ấu trùng mà đổ vào chung mẻ lớn là hỏng cả mẻ. Vì vậy ở vùng lọc, trước khi gộp, người làm nên:

1. Nhìn màu và độ trong của từng hũ.
2. Ngửi mùi, chú ý mùi men chua kiểu rượu.
3. Nếm một chút bằng thìa sạch riêng, mỗi hũ một thìa.
4. Nếu trại có khúc xạ kế đo độ khô của mật thì đo từng hũ; hũ nào loãng hẳn so với mặt bằng chung thì để riêng.
5. Chỉ gộp các hũ đạt, phần để riêng dán nhãn và dùng sớm.

Cách này cũng giúp lần ra đàn nào đang có vấn đề. Một đàn liên tục cho mật loãng hay có mùi lạ thường đáng mở ra kiểm tra kỹ, chuyện đó xem thêm trong mục Rủi ro & thiên địch.

Rửa và làm khô cuối ngày

• Ngâm khay và dao trong nước ấm cho sáp mềm, cạo sáp trước khi rửa.
• Rửa từng vùng riêng, đồ vùng lọc rửa trước để khỏi dính vụn của vùng ngoài.
• Tráng nước nóng, úp lên giá thoáng có mái che.
• Sáng hôm sau kiểm tra khô hẳn mới cất vào thùng kín theo vùng.

Xà phòng nên dùng loại không mùi và tráng thật kỹ. Không cất dụng cụ thu mật chung với bình phun, thuốc hay phân.

Ghi chép mẻ thu

Mã thùng trên khay và hũ chỉ có ích khi được ghi lại: ngày thu, thùng nào, lượng ước, nhận xét về màu và vị, hũ nào để riêng. Cuốn sổ giấy vẫn được, nhưng khi trại lớn thì nên dùng app quản lý trại ong để ghi theo từng đàn và xem lại lịch kiểm tra. Cách đặt mã và ghi nhật ký có bài riêng trong mục Nhật ký trại.

Khi cần thêm đàn hoặc muốn tham khảo cách làm của trại khác

Trại mở rộng thì nhu cầu tổ giống và đầu ra mật đều tăng. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống tách từ đàn nuôi, mật ong dú, hộp quà mật và sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, xem tại ongquy.com. Việc so cách bố trí ba vùng ở trại mình với một trại khác thường cho nhiều ý hơn đọc tài liệu.

Câu hỏi thường gặp