Nhiều đàn ong dú suy sau thu: rà lại quy trình

Một thùng suy sau khi thu có thể do riêng thùng đó: chúa già, đàn vốn yếu, chỗ đặt hứng nắng. Nhưng khi năm sáu thùng cùng xuống sức trong vòng một tháng sau cùng một đợt thu, gần như chắc chắn lỗi nằm ở quy trình, tức là ở chính cách người nuôi làm, lặp lại giống nhau trên mọi thùng.

Bài này dành cho người đã nuôi từ vài chục thùng trở lên và muốn rà lại quy trình thu theo từng khâu, như kiểm một dây chuyền.

Phân biệt lỗi riêng với lỗi quy trình

Cách so sánh này chỉ làm được nếu có ghi chép. Thùng nào thu ngày nào, ai thu, lấy bao nhiêu bọng. Không có số liệu thì chỉ còn cảm giác, mà cảm giác thường đổ lỗi cho thời tiết.

Bảy điểm rà lại trong quy trình thu

1. Chọn thùng đủ sức để thu. Chỉ thu đàn có quân đông, cửa tổ tấp nập, nhiều bọng mật đã đóng nắp. Đàn mới tách hoặc vừa qua đợt suy thì bỏ qua cả vụ, dù có vài bọng đầy.
2. Chọn đúng bọng. Bọng mật thường to, tròn, nằm ở rìa xa ổ trứng. Bọng phấn nhìn đục, cứng hơn, chứa phấn ướt, là thức ăn nuôi ấu trùng, không được lấy. Những bọng sát ổ trứng cũng giữ lại vì đó là kho gần nhất của đàn.
3. Công cụ. Dao mỏng, sắc, hoặc ống hút mật sạch. Dao cùn làm xé sáp, vỡ cả chùm bọng bên cạnh. Ống hút giúp lấy mật mà không phá vỏ bọng, đàn chỉ cần đổ đầy lại chứ không phải xây mới.
4. Thời gian mở nắp. Mỗi thùng nên xong trong vài phút. Nếu cần lâu hơn vì bọng dính nhiều, đậy tạm lại, cho đàn bình tĩnh rồi làm tiếp sau, đừng để tổ mở toang.
5. Vệ sinh giữa các thùng. Rửa dao, khay bằng nước sạch và lau khô trước khi sang thùng khác. Dụng cụ dính mật và sáp của thùng trước dễ mang ruồi nhỏ, nấm mốc và mùi lạ sang thùng sau.
6. Xử lý mật vãi. Bất kỳ giọt mật nào rơi trong lòng thùng cũng phải rút hoặc thấm sạch. Mật đọng làm dính ấu trùng, lên men và hút kiến.
7. Sau thu. Đậy kín, chèn khe nắp, lau ngoài thùng, kiểm chân chống kiến. Không mở lại ít nhất hai tuần.

Bọng phấn và ổ trứng: hai thứ hay bị đụng nhầm

Nhiều đợt suy hàng loạt bắt nguồn từ một người phụ mới vào nghề không phân biệt được bọng phấn. Lấy phấn đi thì đàn không có thức ăn đạm cho ấu trùng, vài tuần sau ổ trứng co lại rõ rệt, quân số tụt dần. Hiện tượng này dễ bị nhầm với lấy quá nhiều mật.

Trước mỗi mùa thu, nên cho người mới đứng xem vài thùng rồi mới được cầm dao. Nhìn tận mắt bọng phấn, bọng mật và ổ trứng cạnh nhau dễ nhớ hơn nhiều so với đọc mô tả.

Thiết kế thùng để thu ít phá tổ

Thùng một khoang buộc người nuôi phải với tay qua ổ trứng mới tới bọng mật. Mỗi lần thu là một lần làm xáo trộn cả tổ. Thùng chia tầng, có ngăn mật tách khỏi ngăn nuôi ấu trùng, cho phép nhấc riêng phần mật ra mà gần như không chạm vào ổ trứng. Đàn cần một thời gian để quen và xây bọng lên ngăn trên, nhưng về lâu dài, vụ thu nhẹ nhàng hơn hẳn. Thêm chi tiết kỹ thuật ở mục Kỹ thuật nuôi.

Ghi sổ để lần sau biết lỗi ở đâu

Một quyển sổ hay một bảng tính với vài cột là đủ: mã thùng, ngày thu, người thu, số bọng lấy, ghi chú lúc thu, tình trạng sau hai tuần và sau một tháng. Sau một vụ, nhìn lại sẽ thấy ngay quy luật: thùng do một người thu hay suy, hay thùng thu buổi chiều hay suy. Tham khảo cách ghi trong mục Nhật ký trại.

Công cụ và nguồn hàng cho trại đang mở rộng

Khi số thùng nhiều lên, sổ tay giấy bắt đầu lộn xộn. App quản lý trại ong giúp ghi từng thùng, đặt lịch kiểm tra sau thu, nhìn lại lịch sử của từng đàn. Còn nếu sau một đợt suy cần bổ sung tổ giống khoẻ, hoặc cần mật ong dú, hộp quà mật, son dưỡng môi từ sáp ong dú để giữ khách trong lúc đàn nhà đang hồi, có thể tìm tới trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh.

Câu hỏi thường gặp