Bao lâu mở thùng ong dú khi trại có nhiều đàn

Nuôi năm bảy thùng thì nhớ được từng đàn. Lên vài chục thùng, chuyện «bao lâu mở thùng một lần» trở thành bài toán sắp xếp: mở hết cùng một ngày thì mệt và dễ làm ẩu, mở rải rác không có lịch thì có thùng bị mở ba lần trong tháng, có thùng cả quý không ai đụng tới.

Bài này dành cho người đã qua giai đoạn mới nuôi, đang quản lý từ hai chục thùng trở lên, muốn có một nhịp kiểm tra đều tay mà không làm phiền đàn quá mức cần thiết.

Chi phí thật của một lần mở thùng

Mở thùng ong dú không chỉ tốn vài phút của người nuôi. Đàn phải trả giá: lớp keo trám khe bị xé, vài bình mật bình phấn sát nắp có thể vỡ, nhiệt và ẩm trong tổ bị đảo lộn. Mùi mật vỡ thu hút kiến và ruồi ký sinh nhỏ, loại hay đẻ trứng vào bình phấn hở.

Với một thùng, cái giá đó nhỏ. Nhân lên vài chục thùng, mở nhiều hơn cần thiết nghĩa là cả trại tốn sức sửa nhà thay vì gom mật. Mục tiêu của lịch kiểm tra là mở đúng thùng cần mở, đúng lúc cần mở.

Chia trại thành nhóm và xoay vòng

Cách làm gọn nhất là chia trại thành bốn nhóm theo dãy kệ hoặc theo khu vườn. Mỗi tuần mở một nhóm. Hết bốn tuần là cả trại được xem một vòng, mỗi thùng được mở khoảng một lần mỗi tháng. Vào mùa khan có thể giãn ra sáu tuần một vòng.

Lợi ích lớn nhất của chia nhóm là mỗi buổi chỉ mở ít thùng, người nuôi còn đủ tập trung để nhìn kỹ, đóng kỹ, trám kỹ. Mở dồn ba chục thùng một buổi thì đến thùng thứ hai mươi thường đã bắt đầu làm vội.

Phân hạng đàn để biết thùng nào cần xem

Không phải thùng nào cũng cần mở theo cùng một nhịp. Gắn cho mỗi thùng một hạng đơn giản sau mỗi lần kiểm:

• Hạng A – đàn mạnh: cửa đông, tha phấn đều, bình mật đầy. Chỉ cần mở theo vòng, thậm chí bỏ qua một vòng nếu cửa tổ vẫn tốt.
• Hạng B – đàn bình thường: mở theo vòng như lịch.
• Hạng C – đàn cần để mắt: ít ong, ít dự trữ, mới tách hoặc vừa chuyển chỗ. Gom vào một nhóm riêng để không quên, nhưng vẫn không mở dày quá; hai tuần đầu sau tách hoặc chuyển chỗ thì không mở.

Hạng có thể đổi sau mỗi vòng. Nhìn danh sách hạng là biết ngay trại đang lên hay xuống, không cần mở lại để nhớ.

Thứ tự mở trong một buổi

1. Mở các thùng hạng A và B trước.
2. Thùng nghi có kiến, có ruồi ký sinh hoặc có mùi lạ để sau cùng.
3. Giữa các thùng, lau dao, cây gạt bằng khăn sạch; sau thùng có vấn đề thì rửa dụng cụ trước khi đụng thùng khác.
4. Không để mảnh sáp, bình vỡ nằm lại trên kệ; gom bỏ vào túi kín.
5. Trám khe từng thùng xong mới sang thùng kế tiếp.

Làm vào buổi sáng ráo, khi phần lớn ong thợ đã bay ra đồng. Xem thêm các thao tác cụ thể trong mục Kỹ thuật nuôi.

Phiếu kiểm một dòng

Ghi chép là thứ giúp giảm số lần mở rõ rệt nhất. Mỗi lần mở, chỉ cần một dòng với các cột cố định:

Đọc lại các dòng cũ của cùng một thùng sẽ thấy xu hướng: thùng nào ba lần liền hạng A là ứng viên để tách, thùng nào tụt hạng liên tục cần tìm nguyên nhân. Nhật ký mẫu và cách người khác ghi có trong mục Nhật ký trại.

Khi nào phá lịch để mở ngay

• Cửa tổ vắng hẳn khi các thùng bên cạnh vẫn đông.
• Có dây kiến hoặc ruồi nhỏ bu đông quanh khe.
• Mật rỉ ra ngoài thùng sau ngày nắng gắt.
• Thùng bị đổ, bị nước tràn sau mưa bão.

Mấy trường hợp này mở ngay, ghi lại, rồi đưa thùng về hạng C để theo dõi ở vòng sau.

Công cụ để trại nhiều thùng chạy đều

Khi số thùng đã đông, ghi giấy dễ thất lạc. App quản lý trại ong giúp ghi từng lần mở, gắn hạng và nhắc lịch theo nhóm. Còn khi cần thêm đàn để lấp chỗ thùng hỏng hay mở rộng trại, trại Ong Quý ở Trảng Bàng có tổ ong dú giống, bên cạnh mật ong dú và các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật.

Câu hỏi thường gặp