Mái che dãy cho trại ong dú nhiều thùng: kỹ thuật

Với vài thùng, mỗi thùng một tấm mái là đủ. Khi trại lên vài chục, rồi vài trăm thùng, bài toán đổi khác: thời gian đi kiểm mái, thay mái mục, buộc lại mái bị gió lật bắt đầu ăn vào thời gian chăm đàn. Lúc đó người nuôi có nghề thường chuyển sang mái dãy: một hệ khung mái chạy dài, che cả hàng thùng phía dưới.

Nhưng mái dãy làm sai thì hậu quả cũng nhân lên theo số thùng. Bài này đi theo đúng trình tự thiết kế: chọn kiểu, chọn hướng, tính khoảng cách, xử lý nước, rồi lập lịch bảo trì.

Mái đơn hay mái dãy: chọn theo quy mô

Nguyên tắc chung: khu nào đã ổn định, thùng đông, ít khả năng phải dời thì làm mái dãy. Khu thử nghiệm, khu đặt đàn mới tách hoặc thùng rải trong vườn thì giữ mái đơn.

Năm bước thiết kế một dãy mái

1. Chọn hướng trục: dãy chạy theo hướng đông tây, thùng xếp hai bên hoặc một bên quay cửa về phía đông hoặc đông nam. Mái khi đó che chắn được nắng chiều gắt của Đông Nam Bộ, còn nắng sáng chiếu xiên vào cửa tổ.
2. Tính chiều cao: mái phải cao hơn hẳn nắp thùng, người đứng làm việc dưới mái không phải cúi. Mái thấp thì nhiệt dồn xuống và người kiểm đàn khổ.
3. Để thoáng hai đầu và hai bên: không quây kín vách. Gió phải lùa dọc dãy được; nếu cần chắn mưa tạt thì dùng lưới hoặc tấm chắn thấp, chừa khoảng hở phía trên.
4. Chọn vật liệu mái: tôn có lớp cách nhiệt hoặc tấm xi măng là lựa chọn phổ biến cho mái dài. Tôn trần một lớp tuyệt đối tránh trên dãy dài vì hấp nhiệt rất mạnh.
5. Làm máng và rãnh nước: mái dài hứng lượng nước lớn, phải có máng hoặc rãnh dẫn nước ra xa, không để đổ thành dòng xuống ngay sau hàng thùng làm ẩm chân giá.

Khoảng cách và chống về nhầm tổ

Thùng xếp sát nhau dưới cùng một mái dễ làm ong về nhầm, nhất là ong non mới bay định hướng. Ong về nhầm tổ có thể bị đàn chủ đánh, đàn mạnh cũng dễ kéo sang cướp mật đàn yếu cạnh bên.

• Giữ khoảng cách giữa các thùng thay vì xếp liền sát.
• Xoay cửa tổ các thùng liền kề lệch hướng nhau một chút.
• Đánh dấu bằng màu sắc hoặc hình khối khác nhau quanh cửa tổ để ong nhận nhà.
• Đàn yếu, đàn mới tách nên đặt ở cuối dãy hoặc khu riêng, xa đàn mạnh.

Chuyện cướp mật và thiên địch khi trại đông thùng được bàn kỹ ở Rủi ro & thiên địch.

Lịch kiểm tra mái theo mùa

Trước mùa mưa

Kiểm từng mối nối khung, vít mái, máng nước. Phát cành cây chìa sát mái. Thông rãnh thoát nước dưới chân dãy.

Giữa mùa mưa

Sau mỗi trận mưa lớn, đi dọc dãy xem chỗ nào dột, chỗ nào nước tạt vào cửa tổ. Ghi lại vị trí để sửa dứt điểm khi tạnh.

Mùa khô

Theo dõi cửa tổ vào buổi chiều. Nếu nhiều đàn trong cùng một đoạn dãy có ong tụ quạt ở cửa, đoạn mái đó đang nóng: kiểm lại độ thoáng, cân nhắc thêm lớp lưới che phía tây.

Với trại vài trăm thùng, việc ghi chép này nên làm có hệ thống. Có thể theo dõi từng thùng, từng lần kiểm trên app quản lý trại ong, rồi ghi lại các thay đổi lớn ở chuyên mục Nhật ký trại.

Học từ một trại đang chạy thật

Thiết kế trên giấy khác xa khi đứng giữa một dãy mái đang có đàn hoạt động. Trước khi đổ tiền làm khung cho cả trại, nên đi xem một trại đã vận hành lâu năm. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh vừa nuôi, vừa cung cấp tổ giống, mật ong dú và các sản phẩm từ sáp ong dú; người muốn mở rộng trại có thể hỏi về nguồn giống ổn định để lấp đầy dãy mái mới, thay vì tự dồn đàn yếu vào cho đủ chỗ.

Câu hỏi thường gặp