Đọc cửa tổ ong dú nhanh cho trại nhiều thùng

Khi trại mới có vài thùng, người nuôi có thể ngồi ngắm từng cửa tổ cả buổi. Khi trại đã lên vài chục thùng, chuyện đó không còn khả thi. Buổi sáng chỉ có chừng một tiếng đẹp trời, nắng ấm mà chưa gắt, và trong một tiếng đó phải lướt qua hết tất cả các thùng, đánh dấu được thùng nào cần mở, thùng nào để yên. Đó là một kỹ năng riêng, cần một quy trình riêng.

Bài này dành cho người đã nuôi một thời gian và muốn biến việc nhìn cửa tổ thành một vòng đi có hệ thống: biết nhìn gì trong vài chục giây, chấm điểm thế nào cho nhất quán, ghi chép ra sao để sau một mùa nhìn lại vẫn đọc được.

Ba câu hỏi cho mỗi thùng, theo đúng thứ tự

Sai lầm thường gặp khi đi nhanh là mỗi thùng nhìn một kiểu, thùng này để ý phấn, thùng kia để ý xác ong. Kết quả là không so được. Cách khắc phục là cố định ba câu hỏi và luôn hỏi theo đúng thứ tự.

Câu một: có ai đang làm việc không?

Nhìn vào miệng ống vài giây. Có ong ra, ong về liên tục, có con đứng canh ở miệng là có người làm. Câu này loại ra ngay những thùng bất thường lớn: thùng im lìm giữa lúc các thùng khác nhộn nhịp.

Câu hai: có phấn về không?

Nhìn những con đang hạ cánh. Thấy cục phấn ở chân sau là đàn đang nuôi ấu trùng, nghĩa là chúa còn đẻ. Không cần đếm, chỉ cần trả lời có hay không trong khoảng mười giây.

Câu ba: cửa tổ có gì lạ không?

Ống cửa méo, bể; xác ong nhiều; kiến bò lên; ong giằng co nhau ở miệng ống; vệt mật rỉ. Chỉ cần một trong các thứ đó là ghi chú lại.

Chấm ba mức, không hơn

Có người thích chấm thang mười điểm. Đi nhanh giữa vài chục thùng thì thang mười điểm sẽ trôi: cùng một cửa tổ, hôm vui chấm bảy, hôm mệt chấm năm. Ba mức đơn giản giữ được sự nhất quán.

Luật cuối cùng trong bảng rất quan trọng. Nó ngăn tình trạng một thùng cứ treo ở mức theo dõi mãi mà không ai đụng tới, cho tới khi đàn tàn hẳn.

Lộ trình và giờ giấc cố định

Muốn so được giữa các lần đi, phải giữ cho điều kiện giống nhau nhất có thể. Đi cùng một lộ trình, bắt đầu từ cùng một thùng, vào cùng một khung giờ. Thùng đầu và thùng cuối cách nhau cả tiếng đồng hồ, nắng đã khác, nên chỉ so một thùng với các thùng gần nó trên lộ trình, không so thùng đầu với thùng cuối.

Nên đánh số thùng bằng ký hiệu khắc hoặc màu sơn ở mặt sau, không viết lên mặt trước gần cửa. Thời tiết xấu thì hoãn cả vòng, đừng đi nửa chừng: một vòng đi lúc âm u sẽ cho toàn bộ thùng ở mức theo dõi, chẳng có giá trị gì.

Về tần suất, mùa hoa nhiều có thể đi hai lần một tuần, mùa thiếu hoa một lần là đủ. Lịch hoa từng mùa có ở mục Nguồn hoa theo mùa.

Ghi chép sao cho một mùa sau vẫn đọc được

Ghi chép là phần làm cho vòng đi có giá trị. Mỗi vòng chỉ cần ngày, thời tiết, và danh sách các thùng không ở mức ổn kèm một chữ lý do. Thùng ổn không cần ghi gì, vì đa số thùng sẽ ổn và ghi hết chỉ làm rối.

Sau vài tháng, nhìn lại sổ sẽ thấy những thùng lặp đi lặp lại ở mức theo dõi. Đó thường là những đàn có chúa yếu hoặc chỗ đặt không hợp, và là ứng viên để thay chúa bằng cách tách, hoặc dời chỗ. Ngược lại, những thùng chưa bao giờ rời mức ổn là những đàn tốt nhất để tách nhân đàn. Sổ trại kiểu này có thể ghi giấy, nhưng ai có nhiều thùng sẽ thấy tiện hơn khi ghi bằng app app.ongdu.com, lọc được theo thùng và theo mức. Thêm kinh nghiệm ghi sổ ở mục Nhật ký trại.

Những trường hợp vòng đi nhanh dễ bỏ sót

• Đàn bị cướp mật kín đáo: ong lạ vào ra lẫn với ong nhà, nhìn lướt tưởng đông vui. Dấu hiệu là có cặp ong vật nhau ở miệng ống và ong ra bay nặng nề.
• Đàn mất chúa mới vài ngày: ong vẫn đi làm bình thường, chỉ thiếu phấn. Vì vậy câu hai không được bỏ qua.
• Kiến vào từ đáy thùng: cửa trước sạch sẽ nhưng kiến đi đường dưới. Mỗi vòng nên liếc thêm chân kê.

Học vòng đi ngay tại một trại đang chạy

Đọc thì dễ hiểu, nhưng con mắt phân biệt ổn với theo dõi chỉ thành thạo khi đứng trước nhiều cửa tổ thật. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tour học thực hành tại ongdu.com/tour, đi cùng người nuôi trong vòng kiểm tra buổi sáng. Trại cũng có tổ giống, mật ong dú và đồ làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật, xem tại ongquy.com.

Câu hỏi thường gặp