Bố trí vị trí thùng ong dú khi trại lên hàng trăm tổ

Với năm bảy thùng sau nhà, đặt sai một chỗ thì dời là xong. Khi trại đã lên tới hàng trăm tổ, mỗi quyết định về vị trí bị nhân lên hàng trăm lần: một lối đi hẹp làm chậm mọi buổi kiểm tra, một dãy thùng đặt sát nhau làm ong lạc tổ hàng loạt, một khu đặt quá dày làm cả trại thiếu ăn vào mùa khô. Ở quy mô này, câu hỏi không còn là đặt một thùng ở đâu mà là bố trí cả trại thế nào.

Chia trại thành lô theo việc

Trại lớn chạy ổn khi mỗi khu có một việc rõ ràng. Cách chia hay dùng như sau:

Lô tách đàn đặt quá gần lô sản xuất là lỗi thường gặp. Đàn mới chưa đủ quân giữ cửa, đàn mạnh bên cạnh phát hiện ra mật là kéo sang cướp. Khoảng cách giữa hai lô càng rõ ràng thì càng đỡ chuyện.

Chống ong lạc tổ trong dãy thùng

Ong dú nhớ tổ bằng vị trí và các mốc xung quanh. Khi hàng chục thùng giống hệt nhau xếp thành một hàng thẳng, cùng hướng cửa, ong đi về dễ vào nhầm thùng bên cạnh, nhất là thùng ở giữa dãy. Hệ quả là đàn đầu dãy, cuối dãy đông lên trong khi đàn giữa dãy hao dần.

• Xếp thùng theo cụm nhỏ thay vì một hàng dài, mỗi cụm vài thùng.
• Đổi hướng cửa tổ giữa các thùng liền kề.
• Sơn nắp hoặc mặt trước các thùng khác màu, hoặc đặt một vật đánh dấu riêng gần cửa.
• Tận dụng cây, cọc, tảng đá làm mốc tự nhiên giữa các cụm.

Mật độ: tính theo mùa đói, không theo mùa hoa

Ở Đông Nam Bộ, có giai đoạn cao su rụng lá và thực bì bị phát dọn, nguồn hoa nền gần như cạn. Một khu đặt dày thùng có thể vẫn ổn vào mùa hoa rộ, nhưng tới quãng đó thì các đàn tranh nhau từng bông, cướp mật lẫn nhau tăng lên. Cách làm an toàn là quan sát nguồn hoa quanh trại trong suốt một năm, đánh giá mùa khó nhất, rồi mới quyết định mỗi lô chứa bao nhiêu thùng. Thấy lô nào đàn sụt đều vào cùng một thời điểm thì đó là dấu hiệu lô đó đã quá tải. Nguồn hoa từng tháng nên đối chiếu với mục Nguồn hoa theo mùa.

Lối đi và hậu cần

1. Lối chính rộng đủ cho xe đẩy chở thùng, nền nện chặt hoặc rải đá để mùa mưa không lầy.
2. Lối phụ chạy phía sau dãy thùng, để người kiểm tra không phải đứng chắn trước đường bay.
3. Điểm nước sạch cho ong trong trại vào mùa khô, đặt xa cửa tổ để không ai lội bùn quanh thùng.
4. Vành đai dọn sạch quanh mỗi cụm để cỏ, dây leo không thành cầu cho kiến.

Một trại hàng trăm tổ mà lối đi vướng víu thì người chăm sẽ bỏ qua dần những thùng khó tới. Thùng bị bỏ qua chính là thùng chết âm thầm.

Ghi chép theo lô để biết chỗ nào hợp

Ở quy mô lớn, cảm giác không còn đáng tin. Đánh số lô và số thùng, mỗi lần kiểm tra ghi lại sức đàn, có tách hay chưa, có dấu hiệu cướp mật hay kiến không. Sau một năm, so các lô với nhau sẽ thấy rõ vị trí nào cho đàn lên đều, vị trí nào nên rút bớt. Có thể ghi trên sổ, hoặc dùng app quản lý trại ong để lên lịch kiểm tra và xem lịch sử từng thùng. Nhật ký thực tế của trại có ở mục Nhật ký trại.

Mở rộng trại từ nguồn giống ổn định

Mở rộng nhanh bằng tổ giống không rõ nguồn là cách dễ mang cả đàn yếu lẫn kiến, mọt vào trại. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nhân đàn bằng tách từ đàn nuôi và có tổ ong dú giống, bên cạnh mật ong dú, hộp quà mật và đồ từ sáp ong dú; xem tại ongquy.com. Đàn mới mua về nên vào lô cách ly vài tuần trước khi nhập lô sản xuất.

Câu hỏi thường gặp