Giá tổ ong dú: bóc tách 4 phần và cách tự kiểm

Giá một tổ ong dú không phải con số đặt ra cho vui. Khi bóc tách ra, nó là tổng của bốn thứ có thể kiểm được bằng mắt và bằng thời gian: số quân, lượng dự trữ, tình trạng đàn chúa và cụm nhộng, và cái thùng chứa tất cả. Ai biết đọc bốn thứ này thì không cần nghe người bán tả, chỉ cần mở nắp đúng cách và nhìn.

Bài này đi theo hướng kỹ thuật: mỗi yếu tố có cách kiểm riêng, có dấu hiệu tốt và dấu hiệu đáng ngờ, để người mua tự định giá một tổ trước khi nghe báo giá.

Phần 1: Quân số — đọc từ cửa tổ

Đứng lệch sang một bên cửa tổ vào khoảng giữa buổi sáng, lúc nắng đã lên và hoa nở. Quan sát vài phút:

• Ong ra vào liên tục, không đứt quãng lâu: đàn có lực lượng thợ tốt.
• Có ong về mang phấn ở chân sau: đàn đang nuôi nhộng, tức là đang phát triển.
• Có vài con gác ở ống cửa, phản ứng khi có vật lạ đến gần: đàn đủ quân để chia việc.
• Cửa tổ im lìm giữa buổi sáng đẹp trời: dấu hiệu đáng ngờ, cần hỏi lý do.

Quân số là thứ tốn thời gian nhất để có. Một đàn mới tách cần nhiều tháng mới đông, nên đàn đông luôn đắt hơn, và đáng đắt hơn.

Phần 2: Dự trữ — bầu mật và bầu phấn

Mở nắp nhẹ, đừng chọc vào bầu. Đàn khỏe có các bầu mật, bầu phấn xếp quanh khu nuôi nhộng, nhiều bầu đã đậy kín. Nếu chỉ thấy vỏ bầu rỗng, sáp bị cắt, lớp keo mới lấp vết, rất có thể đàn vừa bị thu mật trước khi bán.

Đàn bị rút cạn dự trữ vẫn còn ong, vẫn ra vào, nên nhìn bên ngoài không khác bao nhiêu. Nhưng khi chuyển chỗ, đàn không có vốn để sống qua mấy ngày chưa quen đường kiếm ăn, rồi đuối dần. Đây là lý do số một khiến một tổ «trông đẹp» lại được bán rẻ.

Phần 3: Chúa và cụm nhộng

Ong dú không xây cầu sáp phẳng như ong mật mà xây cụm nhộng dạng xoắn hoặc dạng chùm, bao quanh bằng lớp sáp mềm. Cụm nhộng to, có cả phần nhộng mới màu sáng lẫn phần cũ sẫm hơn, cho thấy chúa đang đẻ đều. Cụm nhộng nhỏ teo, chỉ toàn ô cũ, là tín hiệu đàn đang chững hoặc mất chúa.

Không cần, và không nên, tìm cho bằng được con chúa khi đi mua. Đọc cụm nhộng là đủ, và làm vậy ít xáo trộn đàn hơn.

Phần 4: Thùng

Thùng chiếm một phần đáng kể trong giá. Điểm cần kiểm: độ dày ván, các mối ghép có khít không, gỗ có mùi lạ không, nắp có dễ mở mà không phá tổ không. Thùng đẹp mà ván mỏng thì vô ích với đàn; thùng mộc mà dày, khít thì đáng tiền.

Bảng định giá nhanh theo kết quả kiểm

Quy trình kiểm một tổ trước khi trả tiền

1. Hẹn xem vào buổi sáng nắng ráo, không phải chiều tối hay sau mưa.
2. Quan sát cửa tổ ít nhất vài phút trước khi chạm vào thùng.
3. Hỏi ngày tách, lần thu mật gần nhất, đàn từng đặt ở đâu.
4. Mở nắp nhẹ, nhìn dự trữ và cụm nhộng, đóng lại sau vài phút.
5. Kiểm thùng: ván, mối ghép, mùi.
6. So kết quả với bảng trên rồi mới bàn giá.

Chi tiết cách mở nắp không làm vỡ bầu có trong mục Kỹ thuật nuôi. Các tiêu chí chọn đàn khác, ngoài giá, xem thêm ở Chọn tổ giống.

Khi muốn mua từ nơi chịu cho kiểm

Một nơi bán tổ đàng hoàng sẽ để người mua đứng xem cửa tổ, mở nắp cùng, và nói rõ đàn tách khi nào. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống tách từ đàn nuôi tại trại, ngoài ra còn mật ong dú, hộp quà mật và son dưỡng môi làm từ sáp ong dú. Người muốn tập kiểm tổ trên đàn thật, có người chỉ, có thể tham gia buổi học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp