Bảng chấm sức đàn ong dú qua cửa tổ: 6 tiêu chí

Đứng trước cửa tổ, người mới thấy «ong bay ra bay vào», người có nghề thấy cả một bảng số. Khác biệt không nằm ở mắt tinh, mà ở chỗ biết nhìn cái gì, nhìn theo thứ tự nào và ghi lại ra sao. Bài này gom cách đánh giá sức đàn ong dú qua cửa tổ thành một bảng chấm sáu tiêu chí, dùng được khi chọn tổ giống lẫn khi kiểm tra đàn của chính mình.

Nguyên tắc đo trước khi chấm

Mọi con số ở cửa tổ đều trôi theo thời tiết. Nên giữ ba điều kiện cố định: cùng một buổi sáng nắng, cùng khung giờ (thường tám đến mười một giờ ở miền Nam), và không ai đụng vào tổ trong ít nhất nửa tiếng trước đó. Đứng lệch sang bên cửa tổ chừng một mét, không chắn đường bay. Mỗi tổ quan sát ít nhất năm phút.

Một điều nữa: các loài ong dú khác nhau làm ống cửa và có nhịp bay khác nhau. Bảng chấm chỉ có ý nghĩa khi so các tổ cùng loài.

Bảng chấm sáu tiêu chí

Tổng 10 đến 12: đàn mạnh, đáng làm tổ giống hoặc để tách. Tổng 7 đến 9: đàn ổn, nuôi tiếp được. Dưới 6: không mua, còn nếu là đàn của mình thì cần tìm nguyên nhân ngay.

Giải thích từng tiêu chí cho người muốn đi sâu

Vì sao ong non định hướng đáng giá

Ong thợ mới nở, trước khi đi kiếm ăn, phải bay vài vòng trước cửa tổ, mặt quay về phía tổ để ghi nhớ vị trí. Cảnh này thường thấy vào giữa buổi sáng đến gần trưa: một đám nhỏ lơ lửng, bay qua bay lại chậm rãi. Có ong non định hướng nghĩa là trong tổ vừa có lứa nở, tức chúa đang đẻ tốt và đàn được nuôi đủ ăn từ vài tuần trước. Đây là dấu hiệu khó làm giả nhất.

Vì sao phấn quan trọng hơn số lượng

Một đàn đông có thể đang suy: nhiều ong già, chúa đẻ kém, phấn mang về ít. Ngược lại một đàn chưa đông nhưng ong về mang phấn đều là đàn đang lên. Phấn dùng để nuôi ấu trùng; mang phấn về nhiều tức là đàn đang đầu tư cho thế hệ sau.

Ống cửa nói về tuổi và sự chăm chút

Ống làm từ sáp ong trộn nhựa cây. Đàn khoẻ liên tục sửa ống, nên mép ống thường có phần màu tươi hơn. Ống cũ khô, đầy bụi, không ai sửa là đàn đang ít quân hoặc đã bỏ bê lối ra vào.

Những cái bẫy khi chấm

• Tổ vừa bị di chuyển hoặc mở ra: ong túa ra hỗn loạn, nhịp ra vào cao giả tạo. Chờ ít nhất mười lăm phút.
• Mùa ít hoa: ở Đông Nam Bộ, đầu mùa khô hoa thưa, phấn về giảm ở mọi tổ. Không trừ điểm tuyệt đối, chỉ so tương đối.
• Tổ đặt khuất bóng: nắng đến muộn hơn, đàn dậy muộn. Đo lại vào lúc tổ đã được nắng.
• Ong cướp: ong lạ vật lộn ở cửa không phải dấu hiệu đàn đông mà là đàn đang bị tấn công.

Ghi sổ để điểm số có giá trị

Chấm một lần cho biết tình trạng hôm nay. Chấm mỗi tuần cho biết xu hướng. Một đàn từ 8 lên 10 điểm sau một tháng là đàn đang phát triển, có thể chuẩn bị tách. Một đàn tụt từ 10 xuống 6 cần mở thùng kiểm tra chúa, thức ăn và thiên địch. Ghi theo mẫu ngày, giờ, thời tiết, điểm từng tiêu chí; sổ tay hay app quản lý trại ong đều được, miễn đều đặn. Đọc thêm về cách chọn đàn ở mục Chọn tổ giống và các mối nguy ở cửa tổ trong Rủi ro & thiên địch.

Chọn tổ giống ở nơi cho chấm điểm tận mắt

Một trại tử tế sẽ để người mua đứng chấm cửa tổ cả buổi sáng. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật. Người mua tổ giống có thể mang theo bảng chấm này, so vài tổ cạnh nhau rồi mới chọn. So nhiều tổ cùng lúc cũng là cách nhanh nhất để mắt quen với các dấu hiệu.

Câu hỏi thường gặp