Chở nhiều tổ ong dú một chuyến mà không sốc đàn

Chở một tổ thì ôm trên tay cũng được. Chở mười, hai mươi tổ cùng lúc là chuyện khác hẳn: các thùng đứng sát nhau tỏa nhiệt cho nhau, tổ ở giữa nóng hơn tổ ở rìa, và chỉ một thùng bung nắp là cả xe rối. Bài này dành cho người đang mở rộng trại hoặc dời trại, cần chuyển nhiều đàn trong một chuyến mà vẫn giữ được sức đàn khi tới nơi.

Sốc đàn trông như thế nào

Trước khi bàn cách chở, cần biết mình đang tránh cái gì. Một đàn bị sốc sau vận chuyển thường có một hoặc vài dấu hiệu sau, xuất hiện trong vài ngày đầu:

• Ong chết rải rác ở đáy thùng nhiều hơn hẳn bình thường, cánh ướt hoặc dính mật.
• Cửa tổ yên ắng nhiều ngày, rất ít ong mang phấn về.
• Ong lính tụ đông ở cửa, quạt cánh liên tục kể cả lúc trời mát.
• Mùi chua lên men bốc ra từ khe thùng, do mật từ bọng vỡ đọng lại.
• Đàn bỏ tổ hoặc bị đàn khác vào cướp mật trong tuần đầu.

Phần lớn các dấu hiệu này bắt nguồn từ hai thứ: nhiệt độ trong thùng lên quá cao trong lúc đóng kín cửa, và bọng mật bị vỡ do xóc. Chở nhiều tổ làm cả hai cái đó nặng thêm.

Phân loại đàn trước ngày chở

Không phải đàn nào cũng chịu được như nhau. Trước chuyến đi khoảng một tuần, mở xem từng thùng và chia thành ba nhóm:

Không lấy mật ngay trước khi chở: đàn vừa bị lấy mật sẽ yếu đi và đang phải sửa lại tổ. Cũng đừng để quá lâu sau mùa hoa, lúc bọng mật căng nhất và dễ vỡ nhất. Các dấu hiệu thiên địch cần loại ra trước xem thêm ở chuyên mục rủi ro và thiên địch.

Chuẩn bị xe và cách xếp thùng

1. Đánh số từng thùng bằng sơn hoặc thẻ gỗ, ghi vào sổ vị trí cũ của nó trong trại.
2. Lót sàn xe bằng tấm xốp hoặc bao tải dày để hút rung từ gầm.
3. Xếp một lớp, không chồng thùng lên nhau. Chồng lên là thùng dưới chịu cả nhiệt lẫn sức nặng.
4. Chừa khe một gang tay giữa các thùng; lấp khe bằng vật mềm có độ thoáng như rơm khô, không lấp bằng xốp kín.
5. Hướng cửa tổ ra phía lối gió, không quay cửa vào vách thùng xe hay vào thùng kế bên.
6. Che nắng bằng bạt căng cao, cách mặt thùng ít nhất vài tấc, hai đầu hở.

Bịt cửa tổ bằng lưới vào lúc tối hẳn, khi ong đã về đủ, rồi xếp lên xe và đi ngay trong đêm hoặc lúc rạng sáng. Càng rút ngắn thời gian đàn bị nhốt trong thùng, càng ít nhiệt dồn lại.

Trong lúc chạy

Với khối nhiều thùng, nên có người đi kèm kiểm tra chứ không chỉ một tài xế. Mỗi lần dừng, sờ tay vào thùng ở giữa khối trước tiên, vì đó là chỗ nóng nhất. Nếu thùng giữa nóng hơn hẳn thùng rìa, cần giãn khoảng cách ra hoặc dời bớt thùng sang chỗ khác. Mang theo bình xịt nước sạch để phun nhẹ lên tấm bạt (không phun vào cửa tổ) khi trời bắt đầu nắng.

Dỡ xuống: theo sơ đồ, không theo tiện tay

Trước khi chở, vẽ sơ đồ chỗ đặt mới: kệ nào, hàng nào, thùng số mấy đặt ở đâu. Khi tới, dỡ thùng xuống đặt đúng vị trí đó luôn, không đặt tạm một chỗ rồi hôm sau xếp lại. Ong dú nhớ đường về theo cảnh quan quanh cửa tổ; dời lần hai là ong thợ đi kiếm ăn sẽ về nhầm chỗ cũ.

Giữ khoảng cách giữa các thùng ở chỗ mới, xoay cửa tổ lệch hướng nhau để ong không về nhầm thùng kế bên. Mở lưới cửa của tất cả các thùng trong cùng một lượt. Mở lần lượt cách nhau lâu thì đàn mở trước dễ bay sang tổ chưa mở, gây cắn nhau.

Một tuần sau mới mở xem từng thùng, đối chiếu với sổ ghi trước khi đi: đàn nào giảm quân, đàn nào có bọng vỡ. Cách theo dõi và nhịp kiểm tra định kỳ có ở chuyên mục kỹ thuật nuôi.

Ghi chép để lần sau chở tốt hơn

Người nuôi lâu năm khác người mới ở chỗ họ có sổ: chở ngày nào, giờ nào, thời tiết ra sao, đàn nào yếu đi sau chuyến. Vài lần chở là thấy ngay đàn loại nào chịu được, mùa nào nên tránh. Có thể ghi tay, hoặc dùng app quản lý trại ong để đánh số đàn và đặt lịch kiểm tra sau chuyển trại. Nếu đang mở rộng trại và cần thêm tổ giống đã tách ổn định, trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống bên cạnh mật ong dú, hộp quà mật và son dưỡng môi từ sáp ong dú; thông tin ở ongquy.com.

Câu hỏi thường gặp