Người nuôi ong dú lâu năm hỏi gì khi tới trại

Khách mới tới trại hỏi chuyện ong có đốt không. Người đã nuôi vài năm thì đi thẳng tới thùng, ngó cửa tổ, rồi hỏi một câu rất cụ thể kiểu: «Tổ này tách lần cuối khi nào?». Câu hỏi của họ ngắn, kỹ thuật, và thường xuất phát từ một lần mất đàn chưa hiểu vì sao. Bài này gom những câu như vậy, kèm cách trả lời mà người làm nghề có thể đem về áp dụng ngay.

Tách đàn: lúc nào là đúng?

Câu bị hỏi nhiều nhất. Người nuôi lâu thường đã nghe đủ kiểu «tách theo tháng âm lịch», «cứ sáu tháng một lần». Ở trại, tách dựa vào ba dấu hiệu chứ không dựa vào lịch:

• Vùng nuôi con đã đầy và lấn sát thành thùng, ong bắt đầu xây ra ngoài vùng cũ.
• Có ô chúa, tức những ô to hơn ô thường ở rìa bánh tầng, dấu hiệu tổ đã sẵn sàng nuôi chúa mới.
• Nguồn hoa đang lên, để tổ con có thức ăn ngay sau khi tách.

Tách khi tổ còn mỏng hoặc giữa đợt thiếu hoa là cách nhanh nhất để mất cả hai. Phần tổ không có chúa phải được mang theo bánh tầng có ô chúa hoặc nhộng non đủ để ong tự nuôi chúa. Kỹ thuật chi tiết nằm trong mục Kỹ thuật nuôi.

Nhận ra tổ mất chúa sớm

Nhiều người chỉ biết tổ mất chúa khi đã quá muộn. Khách lâu năm thường xin xem lại các dấu hiệu, vì nhìn sớm thì còn cứu được bằng cách ghép bánh tầng có ô chúa từ tổ khoẻ.

Một điểm cần lưu ý: ở ong dú, sau khi tách, phần tổ con có khoảng thời gian chưa có chúa đẻ là bình thường. Đừng vội kết luận mất chúa khi vừa tách xong; chờ thêm và nhìn ô mới.

Ruồi ký sinh và kiến: vào bằng đường nào?

Người nuôi lâu đều đã từng mở thùng thấy giòi lúc nhúc trong bầu phấn, cả tổ nát trong vài ngày. Khi hỏi nguyên nhân, câu trả lời gần như luôn bắt đầu từ một lần làm vỡ bầu phấn: mùi phấn lên men hút ruồi tới, ruồi chui qua khe nhỏ và đẻ trứng.

1. Mỗi lần mở thùng, nếu lỡ làm vỡ bầu phấn thì lau sạch hoặc lấy phần vỡ ra ngay.
2. Bịt khe nắp, khe ghép tầng bằng sáp hoặc keo ong cũ, chỉ để một cửa tổ.
3. Không mở thùng vào giờ ruồi hoạt động nhiều, nhất là ngày ẩm sau mưa.
4. Chân kệ phải chặn kiến; kiến vào được thì ruồi thường theo sau vì tổ đã bị xáo.

Những thiên địch khác như thằn lằn, nhện giăng tơ trước cửa tổ được nói kỹ trong mục Rủi ro & thiên địch.

Thu mật sao cho không hại tổ

Thùng tách tầng

Câu hỏi thứ tư thường là về thùng. Thùng có tầng mật đặt trên vùng nuôi con giúp lúc thu chỉ nhấc tầng trên, không đụng vào ổ trứng. Ong dú thường tự đẩy bầu mật ra phía trên và rìa, nên thiết kế này đi theo thói quen của ong.

Hút hay ép

Ép cả khối sáp làm lẫn phấn, nhộng vào mật và phá hỏng chỗ ong đã xây. Chọc từng bầu mật rồi hút hoặc để mật chảy qua lưới sạch cho mật trong hơn và ong sửa lại nhanh hơn. Cách nào cũng phải để lại một phần mật cho đàn.

Độ ẩm

Mật ong dú vốn nhiều nước, nên người lâu năm hay hỏi có cần làm khô không. Trại không can thiệp vào mật; chỉ thu bầu đã được ong đóng nắp, giữ dụng cụ khô sạch và cất ngăn mát ngay. Ai có khúc xạ kế thì nên đo để theo dõi theo mùa, nhưng con số chỉ để mình biết mật mình, không phải để chạy theo chuẩn của mật ong thường.

Trao đổi tổ giống và học thêm

Người nuôi lâu thường có nhu cầu đổi máu đàn hoặc bổ sung tổ sau một mùa hao hụt. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng có tổ ong dú giống đã ổn định, bên cạnh mật ong dú, sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật; xem tại ongquy.com. Nếu nuôi nhiều thùng và hay quên tổ nào tách khi nào, tổ nào có dấu hiệu lạ, thì nên ghi chép từng đàn trên app quản lý trại ong; với người làm nghề, sổ ghi chép mới là thứ giúp lần sau không lặp lỗi.

Câu hỏi thường gặp