Năm đầu ở trại: lỗi kỹ thuật khi tách và nhân đàn

Nuôi vài tổ thì sai một lần mất một đàn. Lên quy mô trại thì cùng một lỗi lặp lại ở cả dãy thùng, và vì làm nhanh, làm hàng loạt nên rất khó nhận ra mình sai ở khâu nào. Năm đầu mở rộng, phần lớn thiệt hại không đến từ thời tiết hay thiên địch mà từ chính kỹ thuật tách đàn và cách thao tác trong thùng.

Bài nhật ký này không kể lan man. Nó đi thẳng vào từng lỗi kỹ thuật, dấu hiệu nhận ra, nguyên nhân và cách làm lại, để ai đang chuẩn bị nhân đàn có thể dò theo như một bảng kiểm.

Bảng chẩn đoán nhanh

Lỗi 1: tách đàn non

Năm đầu, áp lực tăng số thùng khiến nhiều đàn bị tách khi mới chỉ khá. Kết quả là thùng mẹ yếu đi, thùng con không đủ quân để giữ nhiệt và nuôi ổ nhộng, cả hai cùng lụi. Một đàn đủ tách khi thùng đã kín ổ nhộng, bình mật và phấn chiếm phần lớn khoảng trống, cửa tổ đông ong cả ngày, ong đã bắt đầu xây sát nắp.

Quy tắc rút ra: chỉ tách đàn đã đầy thùng, trong mùa có hoa, và một đàn mẹ chỉ tách một lần rồi để nghỉ cho tới khi lại đầy.

Lỗi 2: thùng con thiếu thứ cần có

Ong dú không nhân đàn bằng cách chia đôi số ong như nhiều người tưởng. Thứ quyết định là ổ nhộng. Thùng con cần:

1. Một phần ổ nhộng già, sắp nở, để có ong non ra nhanh.
2. Nếu được, có mũ chúa, tức các ô lớn hơn hẳn chứa chúa non đang phát triển.
3. Vài bình mật và bình phấn còn nguyên để đàn mới có ăn trong những ngày đầu.
4. Một ít sáp và nhựa từ thùng mẹ để ong nhận mùi và dùng trám khe.

Thiếu mũ chúa mà đàn mẹ lại không chia đủ ổ nhộng trẻ thì thùng con nhiều khả năng không tạo được chúa. Năm đầu chính là thiếu bước kiểm này.

Lỗi 3: đặt thùng con sai chỗ

Đặt thùng con ngay cạnh thùng mẹ, cửa cùng hướng, ong thợ đi làm về cứ dồn vào thùng mẹ quen thuộc, thùng con vắng ong. Một cách hay dùng là đặt thùng con vào đúng vị trí cũ của thùng mẹ để hưởng lượng ong đi làm về, còn thùng mẹ dời sang chỗ khác. Đàn mẹ vẫn còn ổ nhộng nên tự bù quân dần. Thao tác nên làm lúc nắng ráo, đàn đang ra làm.

Lỗi 4: thu mật và tách đàn làm vỡ bình phấn

Làm nhanh cho kịp cả dãy thùng thì tay mạnh, dao cắt ngang, bình phấn bể. Mùi phấn và mật chảy ra hút ruồi nhỏ và kiến. Ruồi đẻ trứng vào phấn, vài ngày sau có dòi, đàn yếu không dọn kịp. Thu mật chỉ nhắm vào bình mật, dùng ống hút hoặc dao nhỏ, chừa nguyên vùng ổ nhộng và bình phấn. Thao tác xong lau sạch mật dính rồi mới đậy nắp. Kỹ thuật chi tiết có ở chuyên mục Kỹ thuật nuôi.

Lỗi 5: không ghi chép

Khi trại có nhiều thùng, trí nhớ không đủ. Năm đầu không ghi ngày tách, không ghi thùng nào là con của thùng nào, nên khi một đàn hỏng không biết do đàn mẹ yếu, do thiếu mũ chúa hay do tách sai mùa. Sổ ghi tối thiểu cho mỗi thùng: mã thùng, đàn mẹ, ngày tách, ngày kiểm lại, tình trạng cửa tổ, có thu mật hay không. Ghi đều một năm là thấy rõ dòng đàn nào khoẻ để giữ làm đàn tách.

Tổ giống ban đầu cũng quyết định nhiều. Cách chọn đàn làm gốc xem ở mục Chọn tổ giống.

Nguồn đàn và công cụ ghi chép

Muốn mở rộng mà không lặp lại các lỗi trên, nên bắt đầu từ vài đàn gốc khoẻ rồi tự tách dần. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, bên cạnh mật ong dú, hộp quà mật và sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi. Phần sổ sách có thể chuyển sang app quản lý trại ong để ghi từng thùng, đặt lịch kiểm tra sau tách, khỏi sót thùng nào.

Câu hỏi thường gặp