Tổ ong dú yếu: phân hạng, giữ hay ghép – Vua Ong Dú

Trại vài thùng thì nhìn là biết tổ nào đuối. Trại vài chục thùng trở lên thì khác: tổ yếu lẫn giữa tổ khoẻ, mỗi tổ yếu vì một lý do riêng, và nếu xử lý theo cảm tính thì người nuôi sẽ hoặc bỏ nhầm đàn còn cứu được, hoặc ôm mãi những thùng không còn gì. Bài này đi theo hướng quy trình: phân hạng, tìm nguyên nhân, quyết định, rồi mới tới thao tác.

Bước 1: phân hạng tổ yếu

Trước khi quyết định gì, xếp mỗi tổ yếu vào một hạng. Phân hạng dựa vào những gì thấy được mà không cần mở thùng, rồi chỉ mở khi cần xác nhận.

Ghi hạng và ngày vào sổ cho từng thùng. Không có sổ thì sau hai tháng không ai nhớ tổ nào đã đổi chỗ, tổ nào đang theo dõi.

Bước 2: tách nguyên nhân vị trí ra khỏi nguyên nhân đàn

Trong trại lớn, nguyên nhân vị trí thường lộ ra theo cụm: một dãy thùng sát hàng rào, một góc trũng đọng nước, một hàng hứng nắng chiều. Có hai phép kiểm đơn giản:

1. Nhìn theo bản đồ trại. Đánh dấu các tổ yếu lên sơ đồ. Nếu chúng dồn vào một khu, vấn đề nằm ở khu đó.
2. Đổi chỗ chéo. Đổi vị trí một tổ yếu với một tổ khoẻ có cùng loại thùng. Theo dõi qua một mùa hoa. Tổ yếu lên, tổ khoẻ chững thì lỗi ở chỗ cũ; tổ yếu vẫn yếu ở chỗ tốt thì lỗi ở đàn.

Lưu ý kỹ thuật: ong dú nhớ vị trí cửa tổ, nên đổi chỗ vào chiều tối khi ong đã về hết, và giữ chiều cao, hướng cửa giống nhau để ong của cả hai thùng không bay lạc.

Bước 3: dùng tổ yếu hạng nhẹ làm tổ thử

Mọi thay đổi kỹ thuật nên đi qua tổ yếu trước: kiểu thùng khác, kích thước cửa tổ, cách kê giá, vật liệu che mái, cách chống kiến. Hai lý do. Một, rủi ro thấp: hỏng thì mất một đàn đã đuối. Hai, tín hiệu rõ: đàn yếu phản ứng nhạy với điều kiện tốt hơn, nên nếu cách mới có tác dụng thì tổ yếu khá lên thấy rõ, còn tổ khoẻ thì vốn đã khoẻ, khó thấy khác.

Mỗi lần thử chỉ thay một biến. Thay cùng lúc thùng mới và chỗ mới thì không biết cái nào có tác dụng. Đọc thêm các thao tác cơ bản ở chuyên mục Kỹ thuật nuôi.

Bước 4: xác nhận mất chúa và dịch hại

Với tổ hạng nặng, mở thùng vào giữa buổi sáng trời khô ráo, làm nhanh, đóng lại kín. Cần trả lời ba câu:

• Có cầu ong non mới không? Không có cầu mới đang được xây và đổ bánh là dấu hiệu mạnh của mất chúa hoặc chúa không còn đẻ.
• Có ấu trùng ruồi trong hũ phấn không? Hũ phấn bị vỡ, có giòi, mùi chua khó chịu là tổ đã bị ruồi phá. Đàn yếu không đủ quân để bịt lại.
• Còn bao nhiêu ong thợ? Ước lượng bằng mắt so với một tổ khoẻ cùng kích cỡ thùng.

Nếu có ruồi, phải dọn hũ hư, lau sạch, thu nhỏ cửa tổ, rồi mới xét tiếp. Thông tin về các loại dịch hại có ở chuyên mục Rủi ro & thiên địch.

Bước 5: ghép đàn đúng trình tự

1. Chỉ ghép khi tổ yếu đã mất chúa và không còn dịch hại.
2. Chọn đàn nhận là đàn khoẻ, đặt gần, cùng dòng ong nếu có thể.
3. Đưa hai thùng lại gần nhau vài ngày để ong quen mùi.
4. Chiều tối, chuyển phần ong và cầu còn tốt sang đàn nhận, đặt ở rìa khoang, không chen vào giữa vùng ấp.
5. Thu nhỏ cửa đàn nhận trong những ngày đầu, theo dõi xem có đánh nhau ở cửa tổ không.

Phần sáp, keo còn sạch giữ lại; thùng rỗng phơi khô, làm sạch rồi dùng cho lần tách sau.

Giảm tổ yếu từ gốc: chất lượng đàn giống

Sau một thời gian ghi sổ, người nuôi sẽ thấy nhiều tổ yếu bắt nguồn từ đàn mới tách quá non hoặc tổ giống mua về đã chở xa, xóc. Trại lớn nên chuẩn hoá đầu vào: chỉ tách từ đàn khoẻ, đủ quân, và mua tổ giống từ nơi có quy trình rõ. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh cung cấp tổ ong dú giống, mật ong dú, các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật, xem tại ongquy.com. Sổ phân hạng ở bước 1 có thể chuyển sang app quản lý trại ong để có lịch kiểm tra từng thùng.

Câu hỏi thường gặp