Đầu tư sai chỗ khi mở rộng trại ong dú

Sai lầm tốn tiền nhất của người nuôi ong dú thường không nằm ở năm đầu, mà ở lúc trại đã chạy ổn với mươi tổ và chủ trại quyết định nhân lên gấp mấy lần. Lúc đó tiền chi ra theo lô: đóng một mẻ thùng, dựng một dãy giá, mua thêm một đợt tổ giống. Nếu một quyết định trong lô đó sai, cái sai được nhân lên đúng bằng số tổ.

Ghi chép dưới đây đi theo trình tự một lần mở rộng trại, chỉ ra ở từng bước đâu là khoản dễ chi sai và cách kiểm trước khi chi.

Bước 1: Thùng nuôi, đóng mẫu trước khi đóng lô

Thợ mộc thường nhận đóng theo lô cho rẻ công. Chủ trại thấy mẫu thùng trên mạng đẹp, đặt luôn vài chục cái. Đến mùa mưa mới thấy nắp hở, khe ghép hút nước, kích thước buồng không hợp với đàn đang nuôi.

Cách làm an toàn hơn: đóng ba đến năm thùng theo mẫu mới, chuyển đàn tách vào, theo dõi qua ít nhất một mùa mưa và một mùa khô. Xem đàn có xây tổ đều không, thùng có đọng hơi nước không, có dễ mở kiểm tra không. Đạt rồi mới đóng lô.

Bước 2: Giá kê, đừng xây kiên cố khi chưa chắc vị trí

Đổ bê tông trụ, hàn giá sắt cố định là khoản lớn, mà vị trí trại thì thường còn thay đổi sau một hai năm: chỗ này nắng chiều gắt hơn tưởng, chỗ kia nước đọng mùa mưa. Giá di dời được, kê trên gạch hoặc chân gỗ có chén nước chặn kiến, cho phép sửa sai rẻ hơn rất nhiều.

Bước 3: Tổ giống, mua một lượt là cược một lượt

Khi mở rộng, nhiều người mua thêm tổ giống từ nhiều nguồn cùng lúc cho nhanh. Vấn đề là tổ từ những nguồn khác nhau chịu môi trường mới khác nhau, và khi mua một lượt thì không còn đối chứng. Hai hướng đỡ rủi ro hơn:

• Tách từ chính đàn khoẻ trong trại. Chậm hơn, nhưng đàn đã quen nguồn hoa và khí hậu nơi đó.
• Nếu mua thêm, chia thành vài đợt cách nhau, theo dõi đợt trước rồi mới mua đợt sau.

Cách nhìn một tổ giống khoẻ có ghi ở mục Chọn tổ giống.

Bước 4: Nguồn hoa, khoản bị quên nhiều nhất

Ong dú bay kiếm ăn trong phạm vi gần hơn ong mật. Cùng một vườn, mười tổ có thể đủ ăn, nhưng ba mươi tổ thì phải chia nhau. Thêm tổ mà không thêm cây ra hoa là chi tiền để mỗi đàn ăn ít đi. Nên trồng thêm cây có hoa rải theo nhiều mùa trước khi tăng số tổ, hoặc chia trại thành nhiều điểm cách xa nhau.

Bước 5: Thiết bị sau thu hoạch, mua khi có số liệu

Máy lọc, bồn chứa lớn, máy đóng chai: đây là những thứ chỉ nên mua khi đã ghi được sản lượng thật qua vài vụ. Mật ong dú nhiều nước, cần giữ ngăn mát, nên sức chứa của tủ mát quan trọng hơn bồn lớn để ngoài.

Sổ ghi chép: khoản rẻ nhất mà đáng nhất

Khi trại còn mươi tổ, chủ trại nhớ được từng tổ. Khi lên vài chục tổ, trí nhớ không còn đủ. Không có sổ, rất khó trả lời ba câu quyết định có nên mở rộng tiếp không: tổ nào khoẻ để tách, mẫu thùng nào tốt hơn, điểm đặt nào cho đàn phát triển đều. Mỗi tổ nên có mã, mỗi lần mở ghi ngày, thời tiết, tình trạng, việc đã làm.

Ghi chép trên giấy vẫn được, nhưng khi số tổ tăng thì nên chuyển sang công cụ dễ tra. App quản lý trại ong cho phép ghi từng đàn và đặt lịch kiểm tra, đủ để sau một mùa có số liệu thật mà quyết định. Khi cần bổ sung tổ giống để thử nghiệm mẫu thùng mới, có thể tham khảo trại ong dú Ong Quý; trại có tổ giống, mật ong dú, hộp quà mật và cả sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, nên cũng là chỗ để xem cách một trại đã đi qua giai đoạn mở rộng sắp xếp mọi thứ ra sao. Kỹ hơn về thu mật khi trại lớn dần, xem mục Thu mật.

Câu hỏi thường gặp