Nếu xây lại trại ong dú từ đầu: 5 thứ nên thiết kế

Một trại ong dú nuôi được vài năm thường mang dấu vết của sự chắp vá: thùng mỗi đợt một cỡ, kệ đóng thêm theo nhu cầu, tổ đánh dấu bằng trí nhớ. Khi còn ít tổ thì không sao. Khi số thùng tăng lên, mọi thao tác đều chậm, và lỗi bắt đầu lặp lại mà không ai lần ra gốc.

Nếu được dựng lại trại từ mặt bằng trống, đây là những thứ nên thiết kế ngay từ ngày đầu, theo đúng thứ tự ưu tiên.

1. Một cỡ thùng cho cả trại

Đây là thay đổi đáng giá nhất. Khi mọi thùng cùng kích thước trong lòng, cùng kiểu nắp, cùng kiểu ngăn, việc tách đàn trở nên đơn giản: lấy một thùng trống cùng cỡ là đặt khớp. Thùng hỏng thì thay nắp, thay đáy mà không phải đóng riêng.

Khi chọn cỡ, nên dựa vào loài ong dú đang nuôi và khí hậu vùng. Thùng quá rộng thì đàn nhỏ khó giữ ấm, quá chật thì đàn mạnh hết chỗ trữ. Chọn một cỡ, nuôi thử vài đàn trọn một năm rồi mới đóng hàng loạt. Bàn kỹ về cấu tạo thùng có ở mục Kỹ thuật nuôi.

2. Mã tổ và sổ đàn

Trại lớn lên mà không có mã tổ thì mọi ghi chép đều mơ hồ. Mỗi thùng nên có một mã đơn giản, khắc hoặc đóng dấu lên thân. Mã gắn với vị trí kệ và với nguồn gốc: tổ này tách từ tổ nào, ngày nào.

Sổ đàn tối thiểu cần các cột sau:

Ghi bằng giấy cũng được, nhưng khi số tổ nhiều thì công cụ số tiện hơn. App quản lý trại ong cho phép ghi chép từng đàn và đặt lịch kiểm tra, khỏi phải lật sổ tìm.

3. Kệ, khoảng cách và lối đi

Lần đầu dựng trại, người ta hay đặt nhiều thùng chung một giá dài cho gọn. Cách này có hai cái hại: kiến lên một chân giá là lan khắp các thùng, và mở một thùng thì rung cả hàng. Làm lại thì mỗi thùng hoặc mỗi cặp thùng nên có kệ riêng, chân kệ đặt trong chén nước hoặc quấn lớp chống kiến.

• Cửa tổ các thùng gần nhau nên quay khác hướng hoặc khác màu nắp để ong ít về nhầm.
• Lối đi giữa các hàng đủ rộng để đứng mở thùng mà không chạm thùng bên cạnh.
• Mái che chung cao hơn đầu người, che được mưa tạt lẫn nắng chiều.

4. Khu cách ly

Tổ mới mua về và tổ đang yếu không nên đặt ngay giữa trại. Tổ yếu dễ bị ruồi lính đen, kiến và đàn khác vào cướp mật; khi đó nó kéo thiên địch về sát những tổ khoẻ. Một góc riêng, cách khu chính một quãng, để theo dõi vài tuần là đủ. Đàn ổn định thì mới chuyển vào hàng chính. Xem thêm các loại thiên địch hay gặp ở mục Rủi ro & thiên địch.

5. Lịch kiểm tra và tiêu chí tách

Mở tổ quá nhiều làm đàn mất nhiệt, mất mùi và dễ bị phá. Mở quá ít thì không biết chuyện gì đang xảy ra. Thay vì mở tuỳ hứng, trại nên có nhịp cố định:

1. Quan sát cửa tổ hằng ngày hoặc cách ngày: lượng ong ra vào, ong mang phấn, xác ong.
2. Mở nắp xem nhanh theo định kỳ thưa, đặc biệt sau mưa bão.
3. Chỉ tách khi đàn đạt các tiêu chí đã đặt: đông ong, nhiều bánh tầng ấu trùng, kho mật phấn đủ, đang mùa hoa.
4. Sau khi tách, ghi mã tổ mới, mã tổ mẹ và theo dõi cả hai kỹ hơn vài tuần.

Quy định tiêu chí trên giấy giúp tránh việc tách theo cảm xúc, nhất là khi muốn tăng số tổ nhanh.

Nên lấy giống nền ở đâu khi dựng lại

Dựng lại trại theo chuẩn mới thì giống nền cũng nên chọn lại cho đồng đều. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống nhân bằng cách tách từ đàn nhà, nuôi sẵn trong thùng, bên cạnh mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật. Hỏi trước về cỡ thùng mà trại đang dùng để chọn cho khớp với chuẩn của mình.

Câu hỏi thường gặp