Đọc độ dày thùng khi chọn tổ ong dú giống vùng nắng gắt

Khi mua tổ giống, cái thùng là bằng chứng rõ nhất về những gì đàn đã trải qua. Đàn sống trong thùng mỏng suốt mùa khô Đông Nam Bộ sẽ để lại dấu vết: keo ong trát dày ở các khe, cửa tổ bị thu hẹp, bầu mật dồn hẳn về phía mát. Biết đọc mấy dấu đó thì chọn được tổ khoẻ, và biết luôn đàn ấy cần được đặt ra sao khi về nhà mới.

Bài này viết cho người đã nuôi vài tổ, muốn chọn tổ giống kỹ hơn. Không bàn cái thùng đẹp hay xấu, chỉ bàn độ dày vách và chất gỗ nói lên điều gì về đàn bên trong.

Cơ chế: vì sao vách dày giúp đàn mạnh hơn

Ong dú giữ nhiệt độ khu ấu trùng tương đối ổn định. Khi tổ nóng lên, ong thợ đứng quạt ở cửa và quanh khu nuôi; khi lạnh, đàn thu hẹp khu ấu trùng lại. Cả hai đều tốn sức đàn. Vách gỗ dày có quán tính nhiệt lớn: nhiệt bên ngoài cần nhiều giờ mới truyền vào, nên đỉnh nóng buổi trưa bị san phẳng, nhiệt độ ban đêm cũng không tụt nhanh.

Ở Đông Nam Bộ, mùa khô kéo dài, nắng chiều rất gắt. Thùng mỏng đặt nơi trống có thể nóng lên đáng kể chỉ sau vài giờ. Ngày nào cũng lặp lại như vậy thì đàn dành một phần lớn quân lực cho việc chống nóng, ong chúa giảm đẻ, bầu mật mềm, có khi rỉ ra ngoài.

Đọc thùng khi đi chọn tổ giống

Trước khi mở nắp, quan sát kỹ bên ngoài. Sau đó mới mở nhanh, nhìn và đóng lại.

1. Đo bằng mắt độ dày vách ở mép nắp hoặc cửa tổ. Gỗ mỏng nhìn thấy rõ ngay ở mép cắt.
2. Sờ mặt hứng nắng. Mặt nào bạc màu, nứt chân chim là mặt đã phơi nắng lâu.
3. Nhìn cửa tổ. Ống cửa bằng sáp và keo ngắn, gọn là bình thường. Cửa bị thu nhỏ bất thường, keo đắp dày quanh lỗ thường là đàn đang phòng thủ hoặc chống nóng.
4. Mở nắp, nhìn khe hở. Keo ong trát kín dọc mối ghép là đàn đã phải vá thùng. Vá ít là chuyện thường, vá dày khắp nơi là thùng kém.
5. Nhìn phân bố bầu. Bầu mật và bầu phấn bao quanh khu ấu trùng là bình thường. Dồn hết về một góc, góc kia trống trơn, thì kiểm xem mặt kia có hứng nắng không.
6. Ngửi. Mùi chua nhẹ của mật ong dú là bình thường. Mùi mốc, mùi hắc của sơn hay keo dán là dấu hiệu xấu.

Bảng quyết định: tổ ra sao, thùng ra sao

Điều cốt lõi: đàn quan trọng hơn thùng. Thùng tốt chỉ giúp đàn khoẻ giữ sức, không biến đàn yếu thành đàn khoẻ. Các tiêu chí khác khi chọn đàn nằm ở mục Chọn tổ giống.

Về chất gỗ: những gì đáng kiểm

Nên

• Gỗ tạp đã phơi khô hẳn, đặc thớ, không còn nhựa.
• Thùng đã qua vài mùa: gỗ ổn định, mùi gỗ mới đã bay hết.

Tránh

• Gỗ đã ngâm thuốc chống mối, gỗ còn tươi dễ co ngót tạo khe.
• Gỗ dán, ván ép: keo bên trong gặp nóng ẩm dễ bong và có mùi.
• Thùng sơn hoặc quét vec-ni mặt trong.

Khi nào chuyển đàn sang thùng dày

Chuyển thùng là thao tác can thiệp lớn: phải cắt tách khối tổ, bầu mật dễ vỡ, nguy cơ ruồi lính đen và kiến kéo đến. Chỉ nên làm khi đàn đông, nguồn hoa đang tốt, thời tiết ổn định, tránh giữa mùa mưa. Nhiều người nuôi chọn cách nhẹ hơn: giữ thùng cũ, ốp thêm tấm gỗ ngoài mặt hứng nắng, đợi lần tách đàn kế tiếp thì cho đàn con vào thùng dày. Lịch tách và chuyển thùng có thể xem thêm ở mục Kỹ thuật nuôi.

Chọn tổ từ nơi đàn đã quen khí hậu

Với người nuôi ở Đông Nam Bộ, mua tổ từ trại cùng vùng có một lợi thế ít ai để ý: đàn đã quen đúng kiểu nắng gắt, mưa dầm của vùng, lại được đặt trong thùng hợp với khí hậu đó. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, hộp quà mật và sản phẩm từ sáp ong dú; khi xem tổ cứ đề nghị mở nắp và đối chiếu theo danh sách kiểm ở trên. Người muốn học tận tay cách đọc thùng, đọc đàn có thể tham gia tour thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp