Ngăn cướp mật ong dú giữa các cụm trong trại

Trong trại có vài chục đàn trở lên, người nuôi thường chia thành nhiều cụm theo dãy kệ hoặc theo khu vườn. Khi một đàn trong cụm bị cướp, ít ai nghĩ rằng kẻ cướp có thể đến từ cụm bên kia, cách vài chục mét. Xử lý sai cụm thì chuyện cứ lặp lại.

Bài này dành cho người đã nuôi quen, cần một quy trình chẩn đoán rõ ràng: phân biệt cướp mật với những cảnh trông giống, xác định đàn nào đi cướp, rồi bố trí lại trại để các cụm không lấn nhau.

Bước một: chắc chắn đó là cướp mật

Nhiều người thấy trước cửa tổ đông ong là vội thu hẹp cửa, trong khi đàn chỉ đang làm việc bình thường. So sánh bốn cảnh:

Chỉ khi có giằng co ở miệng ống và xác ong tích lại, mới xử lý như cướp mật.

Bước hai: tìm đàn đi cướp

Cách làm đơn giản mà người nuôi nhiều đàn hay dùng:

1. Lúc đang có giằng co, rắc nhẹ một nhúm bột mì hoặc bột năng lên đám ong lạ quanh cửa tổ bị cướp.
2. Đứng giữa trại, theo dõi các cụm trong khoảng mười lăm phút.
3. Cửa tổ nào có ong dính bột trắng chui vào nhiều, đó là đàn đi cướp.
4. Ghi số thùng của cả hai đàn vào sổ trại để theo dõi về sau.

Thường kẻ cướp là một đàn đông quân, dự trữ đầy, ở cụm có cửa nhìn thẳng sang cụm bị cướp. Biết được đàn nào thì mới quyết định đúng cách bố trí.

Bước ba: xử lý theo mức độ

Mức nhẹ: vài cặp vật nhau, ít xác

Lau sạch mọi vệt mật ngoài thùng, thu nhỏ miệng ống của đàn bị cướp bằng sáp, dừng mọi thao tác mở thùng trong khu đó vài ngày.

Mức vừa: giằng co suốt buổi, xác ong tích thành lớp

Ngoài các việc trên, đặt một vật chắn trước cửa đàn bị cướp: tấm ván, nhánh lá dày, lưới thưa. Ong nhà sẽ tìm ra lối vào, còn ong lạ bị mất dấu đường bay quen.

Mức nặng: đàn bị cướp gần cạn, ong nhà bỏ giữ cửa

Tối đó dời đàn bị cướp sang một góc trại thật xa cụm của kẻ cướp, hoặc nhập vào một đàn khỏe nếu quân còn quá ít. Không dời đàn đi cướp, vì đàn đó sẽ mất ong đi làm và vẫn có thể quay lại chỗ cũ.

Bố trí giữa các cụm để không lặp lại

• Cửa tổ của hai cụm không nhìn thẳng vào nhau. Cụm này quay đông thì cụm kia quay nam hoặc tây.
• Có vật cản giữa cụm: hàng chuối, giàn mướp, bờ rào cây. Ong định hướng bằng mắt, mất tầm nhìn là khó tìm sang.
• Không gom đàn mới tách vào chung cụm đàn mạnh. Lập riêng một cụm đàn non, đặt ở chỗ khuất.
• Cân đối quân giữa các cụm. Một cụm toàn đàn quá mạnh cạnh một cụm toàn đàn yếu là công thức cho cướp mật.

Những thao tác thu hẹp cửa, nhập đàn được nói kỹ hơn ở mục Kỹ thuật nuôi; các rủi ro khác trong trại xem tại Rủi ro & thiên địch.

Ghi chép để thấy quy luật của trại

Sau vài lần ghi số thùng đi cướp và bị cướp, người nuôi thường thấy quy luật lặp lại ở cùng một cặp cụm, cùng một quãng tháng trong năm. Việc theo dõi này làm trên sổ giấy cũng được, nhưng với trại nhiều đàn thì app quản lý trại ong giúp lọc nhanh lịch sử từng thùng. Người muốn tham khảo cách bố trí cụm ở một trại đang vận hành có thể xem trại Ong Quý tại Trảng Bàng, nơi nuôi tổ giống ong dú và làm mật, hộp quà mật, son dưỡng từ sáp ong dú.

Câu hỏi thường gặp