Thằn lằn, nhện ở cửa tổ ong dú: đọc dấu vết, xếp ưu tiên

Khi một đàn ong dú hao dần, người nuôi hay đoán ngay thủ phạm là kiến. Nhưng nhiều lần, kẻ lấy đi ong mỗi ngày lại đứng ngay ngoài cửa: một con thằn lằn quen giờ, một tấm lưới nhện ngang đường bay. Còn kẻ làm đàn suy thật sự thì có khi đang ở bên trong, dưới dạng những con ấu trùng ruồi nhỏ xíu.

Cách làm ở đây là đọc dấu vết trước, kết luận sau. Mỗi loài để lại dấu khác nhau. Biết đọc thì không phí công xử lý nhầm, và biết việc nào phải làm ngay, việc nào để từ từ.

Bước một: hao ở ngoài hay suy ở trong

Đứng trước cửa tổ vào hai thời điểm: giữa buổi sáng và lúc gần tối. So lượt ong ra vào hai lúc đó, rồi nhìn ống cửa.

• Buổi sáng đông, chiều tối thưa hẳn, ống cửa vẫn nguyên, ong gác vẫn đứng: nghiêng về bị bắt ở ngoài.
• Cả ngày đều thưa, ong gác ít, ống cửa không được xây thêm, có mùi lạ khi ghé sát: nghiêng về vấn đề bên trong, cần mở thùng.

Hai trường hợp có thể xảy ra cùng lúc. Đàn suy bên trong thì ít ong gác, nên càng dễ bị bắt ở ngoài.

Bước hai: bảng đọc dấu vết

Bước ba: xếp ưu tiên theo sức đàn

Cùng một dấu vết, quyết định khác nhau tuỳ đàn. Có thể chia đàn thành ba nhóm khi ghi chép:

1. Đàn mạnh: ống cửa dài, ong gác đông, bầu phấn bầu mật đầy. Thằn lằn và nhện chỉ cần dọn chỗ trú, gỡ lưới khi đi kiểm. Không cần làm gì thêm.
2. Đàn trung bình: dọn quanh giá, kiểm nắp thùng, thêm một lần ghé cửa tổ lúc chiều tối trong tuần.
3. Đàn yếu, mới tách, mới mua về: coi mọi kẻ rình là nghiêm trọng. Dời thùng khỏi chỗ có đèn và đá, thu hẹp khe hở, mở kiểm bên trong sớm hơn lịch.

Các bước tách đàn mà ít làm vỡ bầu phấn, để không mời ruồi tới, có trong mục Kỹ thuật nuôi.

Ruồi ký sinh: vì sao xếp đầu bảng

Thằn lằn bắt từng con, nhện bắt từng con. Ruồi ký sinh thì nhắm vào kho thức ăn và đàn con. Chúng tìm tới theo mùi phấn và mật thoát ra từ bầu vỡ, đẻ trứng qua khe nứt thùng hoặc qua nắp đậy không khít. Ấu trùng ăn bầu phấn, làm hỏng cả một khoang, và vì diễn ra bên trong nên nhìn từ ngoài rất khó nhận ra cho tới khi đàn đã suy rõ.

Xử lý khi đã thấy ấu trùng

• Lấy hết bầu phấn, bầu mật bị nhiễm ra khỏi thùng, mang đi xa, không đổ cạnh giá đặt.
• Lau sạch phần nước rỉ ra trong thùng.
• Đóng nắp khít, trét các khe nứt, kiểm lại sau vài ngày.
• Nếu đàn đã quá yếu, cân nhắc gộp với đàn khác thay vì cố giữ riêng.

Những thứ không nên làm

• Không xịt thuốc côn trùng quanh thùng để trị nhện, thằn lằn. Ong chết trước.
• Không đặt keo dính quanh giá. Ong bay thấp sẽ dính.
• Không mở thùng quá thường chỉ để xem. Mỗi lần mở là thêm nguy cơ vỡ bầu, thêm mùi.

Ghi chép để không đoán mò

Đọc dấu vết chỉ hiệu quả khi so được với lần trước. Ghi lại từng đàn: ngày kiểm, ống cửa ra sao, có phân thằn lằn không, có mở thùng không, thấy gì bên trong. Vài tuần là thấy đàn nào đi xuống. Có thể ghi vào sổ tay, hoặc dùng ứng dụng quản lý trại ong để lưu lịch kiểm và nhắc việc theo từng đàn. Khi cần thay đàn đã gộp hay bổ sung tổ khoẻ, trại Ong Quý có tổ ong dú giống, mật ong dú, cùng son dưỡng môi và hộp quà làm từ sáp ong dú.

Câu hỏi thường gặp