Quy trình kiểm mối, ẩm mốc cho trại ong dú đông thùng

Nuôi năm bảy thùng thì nhìn qua là biết thùng nào ổn. Nuôi vài chục, vài trăm thùng thì khác: mối và ẩm mốc không làm đàn chết ngay nên rất dễ lọt qua những vòng kiểm tra vội. Đến lúc phát hiện, thường là một dãy thùng cùng hỏng một lượt vì chúng đặt chung một khu, chung một kiểu chân kê, chung một đợt gỗ.

Bài này không nhắc lại chuyện mối là gì. Nó tập trung vào cách tổ chức việc kiểm tra cho trại đông thùng: chia thùng theo mức rủi ro, đi vòng nào, nhìn gì, ghi gì, để không bỏ sót mà cũng không mất cả ngày.

Phân nhóm thùng theo mức rủi ro

Không phải thùng nào cũng cần cùng một nhịp kiểm. Sắp xếp lại một lần, sau đó công việc sẽ nhẹ hơn nhiều.

Thùng có thể lên xuống nhóm. Một thùng xanh vừa chịu một trận mưa bão nên tạm xếp lên vàng; một thùng đỏ đã thay chân kê và chuyển sang gỗ mới có thể hạ xuống.

Thứ tự kiểm cho một thùng

1. Chân kê: tìm đường đất nhỏ chạy dọc, mép bát nước chặn kiến có cầu nối bằng rác hay lá rụng không.
2. Đáy thùng: gõ nhẹ bằng cán dao, so tiếng với vách bên; tiếng bộp đục là dấu hiệu gỗ đã rỗng.
3. Nắp và khe ghép: nhìn vệt nước, chỗ gỗ đổi màu sẫm, chỗ mục do nước từ tán cây.
4. Cửa tổ: ong ra vào bình thường hay có vẻ chậm, cửa có ẩm ướt không.
5. Bên trong (chỉ khi cần): mở vào trưa nắng, xem mặt trong nắp, góc dưới có mốc, mùi có ngai ngái.

Phần lớn thùng chỉ cần bốn bước đầu, mất chừng một hai phút. Chỉ thùng có dấu hiệu bất thường mới mở nắp, vừa đỡ công vừa ít làm phiền đàn.

Đi vòng thế nào cho khỏi sót

Trại đông thùng nên đánh số thùng theo dãy và luôn đi theo cùng một chiều. Một người đi kiểm, một người ghi thì nhanh hơn hẳn. Nếu chỉ có một người, mang theo sổ hoặc điện thoại ghi ngay tại chỗ, đừng để tới cuối buổi mới nhớ lại.

Khi thấy mối ở một thùng, dừng vòng thường lại và kiểm các thùng bên cạnh trong dãy, nhất là thùng chung giá đỡ hay đặt sát nhau. Mối hiếm khi chỉ chọn đúng một thùng.

Ghi chép để thấy xu hướng

Ghi chép không phải cho đẹp sổ. Sau một hai mùa mưa, nhìn lại sổ sẽ thấy dãy nào hay ẩm, kiểu chân kê nào hay bị mối, đợt gỗ nào mau mục. Những điều đó quyết định bạn nên đầu tư sửa chỗ nào trước.

• Số thùng và vị trí dãy.
• Ngày kiểm, thời tiết mấy hôm trước.
• Dấu hiệu: đường mối, đáy rỗng, nắp đọng nước, mốc, mùi lạ.
• Việc đã làm: lau khô, thay chân, che mái, chuyển thùng.
• Hẹn ngày kiểm lại.

Các bài khác về sâu hại, kiến, thời tiết xấu nằm trong chuyên mục Rủi ro & thiên địch; còn cách ghi sổ trại thực tế thì xem thêm Nhật ký trại.

Xử lý theo mức độ

Mốc nhẹ ở góc nắp: lau khô và cạo vào trưa nắng, rồi tìm nguyên nhân là nước từ đâu vào. Mốc lan rộng, phấn dự trữ hư nhiều: thu gọn khoảng trống trong thùng, sửa mái, theo dõi sát. Đáy thùng bị mối ăn rỗng: chuyển đàn sang thùng mới khô vào ngày mát, đưa thùng cũ ra khỏi khu nuôi. Không dùng hoá chất xịt vào bên trong thùng ong.

Công cụ cho trại đông thùng

Khi số thùng vượt quá trí nhớ, nên chuyển ghi chép sang một nơi tra lại được. App quản lý trại ong cho phép ghi từng đàn, đặt lịch kiểm và xem lại lịch sử từng thùng. Còn khi cần bổ sung tổ giống để thay những đàn đã suy vì thùng hỏng, hoặc muốn tìm hiểu các sản phẩm như mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú, hộp quà mật, bạn có thể tham khảo trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh tại ongquy.com.

Câu hỏi thường gặp