Kế hoạch ba mức chống thời tiết cực đoan cho trại ong

Người nuôi vài thùng có thể nhớ hết đàn nào mạnh, đàn nào yếu, thùng nào chân lỏng. Khi trại lên vài chục thùng, chuẩn bị trước thời tiết cực đoan không còn là việc đi lay từng thùng cho yên tâm nữa, mà là một quy trình: biết đàn nào cần ưu tiên, biết làm gì ở từng mức cảnh báo, và biết sau sự cố thì đánh giá thế nào để quyết định cứu hay gộp.

Bài này viết cho người đã nuôi được một thời gian, muốn sắp xếp việc phòng thời tiết thành kế hoạch rõ ràng cho cả trại, thay vì chạy theo từng cơn mưa.

Bước một: phân hạng đàn trước mùa

Không phải đàn nào cũng cần cùng một mức bảo vệ. Một lượt kiểm tra đầu mùa nên ghi lại ba thông tin cho từng thùng: sức đàn (lối bay dày hay thưa), lượng mật dự trữ (ước theo trọng lượng khi nhấc thử một đầu thùng), và vị trí (khuất hay trống gió, cao ráo hay trũng).

Đàn nhóm C là nơi mất mát hay xảy ra nhất: thùng nhẹ dễ đổ, quân ít không đủ giữ nhiệt khi trời lạnh ẩm, dự trữ mỏng nên vài ngày không bay được là hụt. Lịch tách đàn vì thế nên tránh sát mùa mưa bão, để đàn mới có thời gian lớn lên. Chi tiết kỹ thuật tách xem ở kỹ thuật nuôi.

Bước hai: việc theo ba mức

Mức 1 — đầu mùa (làm một lần)

• Thay chân kê mục, siết lại khung giá, kiểm từng mái che.
• Dời đàn nhóm C về khu khuất gió đã chọn sẵn; làm vào chiều tối khi ong đã về hết và dời một lần cho xong, không dời nhiều lần.
• Khơi rãnh thoát nước quanh khu đặt tổ, phát quang gầm giá.
• Chuẩn bị sẵn một bộ đồ dùng: dây rút, dây đai, tấm che dự phòng, khăn lau, gỗ chêm.

Mức 2 — khi có tin dự báo mưa lớn, áp thấp, bão

• Buộc thêm dây cho nhóm B và C, kiểm lại nhóm A.
• Chằng hoặc cất những tấm che không bắt vít.
• Không thu mật trong những ngày này; đàn cần dự trữ cho những ngày không bay được.

Mức 3 — vài giờ trước cơn

• Đi một vòng lay thử thùng, siết dây chỗ lỏng.
• Kiểm rãnh thoát nước không bị bít.
• Rời khu nuôi khi gió đã mạnh hoặc có sét; an toàn người trước.

Những yếu tố cộng dồn rủi ro

Một thùng nhẹ đặt chỗ khuất vẫn ổn. Một thùng nặng đặt chỗ trống vẫn ổn. Nhưng thùng nhẹ, đàn yếu, lại đặt chỗ trống gió thì gần như chắc chắn có chuyện khi gió giật. Khi lập danh sách, đánh dấu những thùng có từ hai yếu tố trở lên và xử lý chúng trước.

Ngoài gió mưa, nắng gắt kéo dài cuối mùa khô cũng là thời tiết cực đoan. Thùng đặt nơi trống chịu nắng chiều dễ quá nóng, sáp mềm, bầu mật có thể biến dạng. Mái che rộng, cách nắp một khoảng cho gió lùa qua giúp được cả hai mùa.

Sau sự cố: đánh giá để quyết định

1. Dựng lại và đặt đúng chỗ cũ ngay khi an toàn, để ong ngoài trời tìm về được.
2. Lau mật dính ngoài thùng để không kéo kiến tới.
3. Chờ vài ngày rồi quan sát lối bay. Lối bay trở lại gần như cũ là đàn đã ổn.
4. Nếu lối bay rất thưa, mở thùng vào ngày nắng ráo để xem ổ trứng còn được bao nhiêu. Còn ổ trứng và có ong chúa thì giữ lại, che chắn kỹ.
5. Nếu đàn quá yếu, cân nhắc gộp vào đàn khác theo cách làm quen dần mùi, thay vì cố giữ một đàn không qua nổi mùa.

Ghi lại sự cố theo từng thùng. Theo thời gian sẽ thấy vị trí nào hay gặp chuyện. Nhật ký giấy hay trên app.ongdu.com đều được, miễn đều đặn. Một số ghi chép thực tế của người nuôi có ở mục nhật ký trại.

Bù đàn sau mùa xấu

Sau một mùa mưa bão nặng, trại thường hụt vài đàn. Cách bền nhất là tách từ đàn khỏe của chính trại khi thời tiết đã ổn định và hoa nhiều trở lại. Nếu cần bổ sung nhanh hoặc muốn đổi thêm nguồn giống, trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, cùng mật ong dú và các sản phẩm từ sáp ong dú; thông tin ở ongquy.com. Người nuôi trao đổi tổ với nhau cũng có thể tìm trên cho.ongdu.com, nhớ hỏi kỹ nguồn gốc đàn và đừng nhận tổ bắt từ rừng.

Câu hỏi thường gặp