Chống kiến cho trại ong dú: quy trình ba lớp

Một hai tổ trong vườn thì chống kiến kiểu thấy đâu xử đó cũng xong. Lên vài chục, vài trăm thùng thì cách đó gãy ngay: hôm nay nhớ tổ này, mai quên tổ kia, và kiến chỉ cần một tổ sơ hở là có chỗ đóng quân để lan sang hàng bên cạnh. Ở quy mô trại, kiến phải được quản như một quy trình, có phân lớp, có lịch, có ghi chép.

Bài viết dành cho người đã nuôi được một thời gian và muốn hệ thống hoá lại. Nội dung đi từ cơ chế kiến tìm ra tổ, tới ba lớp phòng thủ, rồi lịch làm việc và cách xử lý đàn yếu.

Kiến tìm ra đàn ong như thế nào

Kiến không tấn công ồ ạt ngay từ đầu. Vài con trinh sát đi lang thang tìm thức ăn, gặp mùi mật, mùi phấn hay ấu trùng từ thùng ong thì quay về, để lại một vệt mùi trên đường đi. Những con khác lần theo vệt đó, mỗi con đi qua lại bồi thêm mùi, nên đường kiến càng lúc càng đông. Từ lúc có trinh sát tới lúc thành đoàn có khi chỉ trong một buổi.

Hệ quả cho người nuôi: thời điểm rẻ nhất để chặn là khi mới chỉ có lác đác vài con. Lau sạch vệt đường bằng khăn ướt có xà phòng loãng (lau trên cột, trên tường, không lau vào thùng ong) làm mất mùi dẫn đường, kiến phải dò lại từ đầu.

Ba lớp phòng thủ

Lớp một: mặt bằng trại

• Phát quang một vành đất trống quanh dãy kệ, giữ cỏ thấp.
• Không để đống củi, đống bao, phế liệu sát dãy tổ vì đó là nơi kiến dựng tổ.
• Khu chế biến mật, nơi rửa dụng cụ đặt xa dãy tổ, nước rửa có đường mật không đổ gần kệ.

Lớp hai: kết cấu kệ

Ưu tiên kệ dài nhiều tổ, ít chân, mỗi chân có vật cản (chén nước, vòng mỡ, ống bọc chân có mỡ bên trong). Ít chân thì ít điểm phải canh. Mái che gắn trên chính kệ, không dựa vào tường hay cây. Kệ cách nhau đủ rộng để cành lá từ kệ này không chạm kệ kia.

Lớp ba: sức mạnh từng đàn

Ong dú tự vệ rất tốt khi đủ quân: lính gác chặn miệng ống, cả đàn trét nhựa bịt lối. Giữ đàn mạnh bằng cách không tách quá sức, không thu mật cạn, đặt tổ nơi có nguồn hoa theo mùa. Cách giữ đàn ổn định, xem thêm mục Kỹ thuật nuôi.

Lịch kiểm cho cả trại

Với trại vài chục tổ trở lên, ghi bằng sổ giấy rất dễ thất lạc. Nhiều người dùng app quản lý trại ong để đánh số từng đàn, ghi lần kiểm và đặt lịch nhắc. Một số ghi chép thực tế từ trại được đăng ở mục Nhật ký trại.

Xử lý đàn yếu, điểm thủng của trại

Đàn yếu ít lính gác nên chính nó là chỗ kiến chiếm được trước. Khi kiến đã đóng ở một tổ, chúng có nguồn ăn ổn định và đẻ thêm đường sang hàng bên. Vì vậy:

1. Thu hẹp cửa tổ: cửa nhỏ thì ít lính vẫn giữ được.
2. Tách đàn yếu khỏi dãy: chuyển sang một kệ riêng có chống kiến kỹ, để lỡ bị tấn công thì không lan.
3. Không mở tổ nhiều: mỗi lần mở là một lần mùi mật toả ra và đàn mất thời gian sửa.
4. Cân nhắc ghép: đàn quá yếu mà mất chúa thì ghép vào đàn khác thay vì giữ một tổ rỗng ruột mời kiến.

Khi kiến đã vào tổ

Cắt đường dẫn trước, phủi kiến trên mặt thùng, lau vệt mùi. Không xịt thuốc vào thùng. Nếu ống cửa bị phá hay bánh tổ bị lộ, có thể che tạm phần hở bằng một miếng sáp hoặc nhựa cây sạch, để đàn tự sửa. Đánh dấu đàn đó trong sổ để kiểm lại mỗi ngày trong tuần kế tiếp.

Học từ một trại đang chạy

Quy trình trên giấy dễ hiểu, nhìn tận mắt mới thấy hết chỗ hay bị bỏ sót. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng ngoài mật ong dú, tổ giống và các món từ sáp ong dú, có mở tour học thực hành cho ai muốn xem cách bố trí kệ, lịch kiểm và cách xử lý đàn yếu trong một trại thật.

Câu hỏi thường gặp