Khi nào loại một đàn ong dú: quy trình kiểm kỹ thuật

Loại một đàn khỏi trại không nên là quyết định cảm tính lúc mở nắp thấy tổ xơ xác. Với người nuôi chuyên, đó là kết luận của một chuỗi lần kiểm có ghi chép, dựa trên vài chỉ số nhìn được bằng mắt. Làm theo cách này, tỉ lệ cứu nhầm đàn hết hy vọng và bỏ nhầm đàn còn hồi được đều giảm đi rõ rệt.

Bài viết đi theo hướng kỹ thuật: kiểm cái gì, đọc thế nào, thiên địch nào còn chống được, và khi đã quyết định loại thì thao tác ra sao để không để lại hậu hoạ cho các đàn còn lại.

Bốn chỉ số cần đọc mỗi lần kiểm

1. Bọng ong non mới

Cụm bọng ấu trùng ở giữa tổ là bằng chứng chúa còn đẻ. Bọng mới có màu sáng hơn bọng cũ đã nở. Không thấy bọng mới qua hai lần kiểm liên tiếp là chỉ số đáng lo nhất.

2. Ô chúa

Ô chúa lớn hơn hẳn bọng thường, thường nằm ở rìa cụm ấu trùng. Đàn mất chúa mà còn ô chúa hoặc còn ấu trùng non thì vẫn có cơ hội có chúa mới, nên chờ. Không ô chúa, không ấu trùng thì đàn đã hết nguyên liệu.

3. Kho phấn và mật

Bình phấn, bình mật ở rìa tổ cho biết đàn còn dự trữ để nuôi ong non. Kho cạn kèm không có ong non là đàn đang tàn dần chứ không chỉ thiếu hoa.

4. Lực lượng giữ cửa

Quan sát cửa tổ vào buổi sáng nắng: số ong ra vào và số ong canh ở miệng ống. Cửa vắng, không có ong canh nghĩa là đàn không còn sức đẩy kẻ xâm nhập.

Thiên địch nào còn chống được

Điểm chung: thiên địch hiếm khi giết một đàn khoẻ, mà chúng tấn công đàn đã yếu từ trước. Vì vậy khi thấy kẻ hại tràn vào, câu hỏi đúng không chỉ là diệt kẻ hại, mà là đàn còn đủ nền để hồi lại không.

Cây quyết định gọn

1. Còn bọng ong non mới? Có → giữ, xử lý kẻ hại, kiểm lại sau 7–10 ngày. Không → bước 2.
2. Còn ô chúa hoặc ấu trùng non? Có → chờ thêm hai lần kiểm. Không → bước 3.
3. Tổ có mốc lan hoặc ruồi trong bình phấn? Có → loại, cách ly, không ghép. Không → bước 4.
4. Còn quân đáng kể? Có → ghép quân sang đàn khoẻ. Không → dọn tổ, thu thùng.

Thao tác loại đàn cho sạch

• Ghép đàn sạch: đặt thùng yếu sát cạnh thùng khoẻ vài ngày cho quen mùi, sau đó chuyển dần phần quân sang vào chiều mát. Không dồn cả tổ cũ vào thùng khoẻ.
• Đàn nhiễm: dời thùng ra xa khu trại ngay, làm việc vào cuối ngày. Phần tổ nhiễm cho vào túi kín, đem xử lý xa trại; không vứt gần các thùng khác vì mùi mật lên men kéo ruồi và kiến.
• Thùng: cạo sạch, phơi nắng nhiều ngày; thùng mốc sâu hoặc mục thì thay.
• Dụng cụ: rửa dao, nạy sau khi làm với đàn nhiễm rồi mới đụng sang đàn khác.

Các bài chi tiết về từng loại thiên địch có ở mục Rủi ro & thiên địch; cách đọc tổ khi mở nắp xem thêm tại Kỹ thuật nuôi.

Sổ trại là nửa còn lại của kỹ thuật

Cây quyết định trên chỉ chạy được khi có số liệu của các lần kiểm trước. Ghi mỗi lần mở: ngày, có bọng mới không, có ô chúa không, kho phấn mật nhiều hay ít, kẻ hại gì. Sau một mùa sẽ thấy đàn nào yếu dần theo xu hướng, đàn nào chỉ yếu nhất thời. Người nuôi nhiều thùng có thể dùng app quản lý trại ong để ghi chép theo từng đàn và nhắc lịch kiểm.

Để bù đàn đã loại, nên nhân đàn bằng cách tách từ đàn khoẻ trong trại, hoặc lấy tổ giống tách từ đàn nuôi. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh cung cấp tổ ong dú giống, cùng mật ong dú, hộp quà mật và sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi — tham khảo tại ongquy.com.

Câu hỏi thường gặp