Lập lịch nguồn hoa cho trại ong dú nhiều điểm đặt

Với vài thùng sau nhà, người nuôi nhớ được trong đầu lúc nào hoa nhiều, lúc nào hoa ít. Lên tới vài chục, vài trăm thùng chia ở nhiều điểm đặt thì trí nhớ không còn đủ. Mỗi điểm một kiểu cây xung quanh, một chủ đất, một lịch phun thuốc khác nhau. Trại lớn mà không có lịch nguồn hoa ghi bằng giấy hoặc bằng máy thì sẽ có năm tách đàn đúng lúc nguồn hoa sắp cạn, mất cả đàn mẹ lẫn đàn con.

Bài này đi vào cách lập lịch nguồn hoa cho trại nhiều điểm đặt ở Đông Nam Bộ: ghi cái gì, đo thế nào cho nhanh, và dùng số liệu đó để ra quyết định.

Vì sao phải lập lịch theo từng điểm đặt

Đông Nam Bộ có mùa mưa khoảng tháng 5 đến tháng 11 và mùa khô khoảng tháng 12 đến tháng 4, nhưng cùng một mùa, hai điểm đặt cách nhau vài cây số có thể khác hẳn nhau. Điểm nằm trong lô cao su sẽ có quãng gần như trắng khi cây thay lá vào mùa khô, rồi bung lại khi cây ra lá non. Điểm cạnh vườn điều có đợt hoa giữa mùa khô. Điểm giáp tràm, cây ăn trái hay bờ ruộng thì nguồn hoa rải hơn.

Ong dú bay gần nên mỗi điểm thực chất là một vùng nguồn hoa riêng. Lịch chung cho cả trại sẽ che mất đúng chỗ khác biệt cần biết.

Ba chỉ số nên ghi mỗi tuần

Lượng ong ra vào cửa tổ

Chọn một khung giờ cố định buổi sáng, đứng đếm số ong vào cửa trong một phút ở vài thùng đại diện mỗi điểm. Không cần chính xác tuyệt đối, cần cùng giờ, cùng cách đếm để so tuần này với tuần trước.

Phấn mang về

Nhìn chân ong khi vào tổ: có mang phấn không, nhiều hay ít, màu gì. Màu phấn đổi là dấu hiệu nguồn hoa chính vừa đổi. Ghi màu kèm loại cây đang nở quanh điểm.

Cân nặng thùng

Một cái cân treo và vài thùng mốc ở mỗi điểm, cân cùng ngày trong tuần. Thùng nặng dần là đàn đang tích trữ, nhẹ dần là đàn đang ăn vào dự trữ. Đây là chỉ số khách quan nhất mà không phải mở thùng.

Mẫu bảng ghi cho một điểm đặt

Sau một năm, mỗi điểm có khoảng năm mươi dòng. Đặt các điểm cạnh nhau là thấy ngay điểm nào có quãng trống dài, điểm nào bị phun thuốc nhiều. Ghi chép kiểu này làm trên giấy được, nhưng khi số điểm nhiều thì dùng app quản lý trại ong để nhập ngay tại điểm đặt sẽ đỡ thất lạc sổ hơn.

Dùng lịch để ra quyết định

1. Tách đàn: chọn lúc cân thùng mốc đang tăng đều và ong vào ra đông, còn ít nhất vài tuần hoa phía trước. Tách sát lúc cân bắt đầu giảm là đàn con khó gượng.
2. Lấy mật: làm khi cân đã đứng ở mức cao và trước quãng trống của điểm đó. Chừa phần mật cho đàn đủ qua quãng trống theo lịch năm trước.
3. Dời đàn: điểm nào có quãng trống dài hoặc bị phun thuốc đúng mùa hoa thì tính chuyển bớt thùng sang điểm có nguồn hoa bù vào đúng quãng đó.
4. Mở rộng trại: khi tìm điểm mới, ưu tiên điểm có quãng hoa lệch với các điểm hiện có, để cả trại không cùng đói một lúc.

Những kỹ thuật đi kèm như tách đàn, gia cố thùng được viết riêng ở chuyên mục Kỹ thuật nuôi.

Những sai số hay gặp khi ghi chép

• Đếm ong vào giờ khác nhau mỗi tuần, nên số liệu nhảy theo giờ chứ không theo hoa.
• Chỉ ghi những tuần có chuyện, bỏ trống tuần yên ổn, khiến lịch thiếu nền để so.
• Cân thùng ngay sau mưa khi gỗ còn ngấm nước.
• Gộp ghi chép nhiều điểm vào một trang, sau này không tách ra được.
• Không ghi ai phun thuốc gì, chỉ ghi ong chết, nên năm sau không biết tránh chỗ nào.

Khi cần thêm tổ giống hoặc muốn xem một trại đang chạy

Trại mở rộng thì cần tổ giống khoẻ, đúng loài và đã quen điều kiện miền Đông. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú và các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật, xem tại ongquy.com. Đây cũng là một nơi có thể đến xem cách bố trí điểm đặt và ghi chép trong thực tế trước khi tự làm.

Câu hỏi thường gặp