Quy hoạch cây hoa nối tiếp cho trại ong dú nhiều cụm

Một hai thùng ong dú trong vườn thì cứ trồng vài bụi hoa là xong. Khi trại đã lên vài cụm, mỗi cụm vài chục thùng, chuyện trồng cây trở thành bài toán phân bổ: cùng một quãng mùa khô, cụm nào hụt trước, cụm nào còn dư, và vạt hoa mới nên đặt chỗ nào để giúp được nhiều thùng nhất. Làm theo cảm tính thì thường ra cảnh trồng dồn một chỗ đẹp mắt, trong khi cụm xa nhất vẫn đói.

Bài này đi theo hướng kỹ thuật: đo, vẽ, rồi mới trồng.

Bước một: vẽ bản đồ nguồn hoa

Lấy một tấm sơ đồ trại, kể cả vườn hàng xóm trong tầm bay. Ong dú kiếm ăn ở phạm vi hẹp hơn ong mật nhiều, nên vùng quan trọng nhất là quanh từng cụm chứ không phải cả xã. Trên sơ đồ, đánh dấu:

• Cây ăn trái lớn: xoài, điều, chôm chôm, nhãn, cây có múi, kèm mùa nở mà người trong vùng đều biết.
• Hàng rào, bờ mương có cỏ hoa và cây bụi.
• Ruộng, rẫy có phun thuốc định kỳ: đây là vùng đỏ.
• Nguồn nước sạch gần cụm.

Bước hai: đo khe hụt bằng cửa tổ

Ở Đông Nam Bộ, mùa mưa thường dư hoa, mùa khô nắng gắt mới là chỗ thiếu. Nhưng khe hụt cụ thể của từng cụm lại lệch nhau vài tuần tùy cây quanh đó. Cách đo đơn giản và lặp lại được: chọn vài thùng đại diện mỗi cụm, mỗi tuần quan sát cửa tổ cùng một khung giờ buổi sáng, chấm điểm theo bảng.

Ghi một năm là có đường cong của từng cụm. Ghi chép kiểu này để trong sổ dễ thất lạc; dùng app quản lý trại ong để ghi theo từng thùng và xem lại theo tuần thì nhanh hơn nhiều. Cách ghi nhật ký trại cũng có ở mục Nhật ký trại.

Bước ba: chọn chỗ đặt vạt hoa

Đặt bản đồ nguồn hoa chồng lên đường cong khe hụt. Chỗ đáng trồng nhất là nơi nhiều cụm cùng hụt một lúc và chưa có cây nở trong quãng đó. Một vài nguyên tắc:

1. Vạt hoa nằm giữa hai ba cụm thì giá trị gấp mấy lần vạt nằm sau nhà, cách mọi cụm.
2. Trồng thành khối vài mét vuông trở lên; cây trồng rải rác khó thành nguồn đáng kể.
3. Tránh vạt hoa nằm giữa cụm thùng và vùng phun thuốc: ong sẽ quen hướng bay đó.
4. Không trồng sát chân kệ; cây cao lên thành cầu cho kiến.

Bước bốn: phối cây trong từng vạt

Mỗi vạt nên có ba tầng thời gian. Tầng nhanh là cỏ hoa, rau gia vị trổ bông, có hoa trong vài tháng. Tầng giữa là cây bụi lâu năm trồng ở bờ rào, một hai năm mới ổn. Tầng chậm là cây thân gỗ hoặc cây ăn trái, vài năm mới thành nguồn nhưng bền lâu. Trồng cả ba cùng lúc, để tầng nhanh gánh trong khi chờ tầng chậm lớn. Chọn hoa nhỏ, nở dày; hoa ống sâu ong dú không với tới.

Bước năm: khớp số thùng với nguồn hoa

Sai lầm hay gặp ở trại đang lên là tách đàn liên tục mà nguồn hoa đứng yên. Đến mùa khô, số thùng tăng mà vạt hoa không tăng, cả cụm tụt cùng lúc, ong các thùng cướp mật lẫn nhau. Quy tắc thực tế: chỉ tăng thùng ở cụm có điểm cửa tổ giữ được mức 2 trở lên qua mùa khô năm trước. Cụm nào xuống mức 1 kéo dài thì dừng tách, ưu tiên trồng thêm. Phần chọn đàn để tách xem ở mục Chọn tổ giống.

Học từ một trại đang chạy

Đọc quy trình thì dễ, nhìn một trại thật bố trí cụm thùng, vạt hoa và lối đi mới thấy hết các chi tiết nhỏ. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh mở tour học thực hành cho người nuôi muốn xem trực tiếp. Trại cũng có tổ ong dú giống, mật ong dú và các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật tại ongquy.com, khi cần thêm đàn cho cụm đã đủ hoa.

Câu hỏi thường gặp