Giáp hạt cả trại ong dú: cân thùng, đếm phấn, chia hạng

Với một hai thùng, mở nắp ra nhìn là biết đàn no hay đói. Với cả trại vài chục thùng, cách đó không theo kịp: mở hết thì làm phiền đàn, mở vài thùng thì dễ bỏ sót. Nhận ra quãng giáp hạt sớm ở quy mô trại cần một hệ đo đơn giản, lặp lại được, ghi ra giấy, để so đàn này với đàn kia và tuần này với tuần trước.

Ba công cụ dưới đây không tốn tiền: một cái cân treo, một cái đồng hồ, và một cuốn sổ.

Chỉ số một: cân thùng

Mật và phấn là phần nặng nhất trong thùng ngoài gỗ. Khi dự trữ cạn, thùng nhẹ đi dần. Cân không cần chính xác tuyệt đối, chỉ cần cùng một cân, cùng một cách treo.

1. Ghi trọng lượng thùng rỗng ngay khi đóng thùng (hoặc ước theo thùng cùng loại).
2. Cân lại mỗi tuần một lần, cùng ngày, cùng buổi.
3. Ghi hiệu số so với lần trước, không cần quan tâm con số tuyệt đối.

Khi một thùng giảm đều nhiều tuần liền trong lúc trước đó vẫn tăng, đó là dấu hiệu nguồn vào đã thấp hơn mức tiêu. Khi phần lớn thùng trong trại cùng chuyển sang giảm, cả trại đang vào giáp hạt.

Chỉ số hai: đếm ong mang phấn

Phấn là thức ăn đạm của ấu trùng, và cũng là thứ cạn đầu tiên khi hoa thưa. Chọn một khung giờ cố định vào buổi sáng nắng ráo, đứng cạnh cửa tổ, đếm số con về có cục phấn ở chân sau trong một phút. Đếm ở cùng vài thùng đại diện.

Con số tự nó không nói nhiều; xu hướng mới quan trọng. Nếu số đếm tụt dần trong một hai tuần trong khi thời tiết không đổi, nguồn phấn quanh trại đang cạn. Chỉ số này thường báo sớm hơn cân thùng, vì đàn vẫn còn mật để sống trong khi phấn đã hết.

Đừng đếm vào ngày mưa, ngày gió lớn hay ngay sau khi vừa mở thùng; ong lúc đó ra vào bất thường.

Đọc chung hai chỉ số

Dòng cuối là lý do phải đo cả trại: chỉ khi có so sánh mới tách được đàn đói vì mùa với đàn yếu vì bệnh hay thiên địch. Các dạng rủi ro riêng lẻ có trong mục Rủi ro & thiên địch.

Phân hạng đàn khi vào giáp hạt

Khi số liệu cho thấy cả trại đã vào quãng thiếu hoa, chia đàn thành ba nhóm để dồn công đúng chỗ:

• Hạng mạnh: cân giảm chậm, vẫn có ong mang phấn. Để yên, không mở, không thu.
• Hạng trung: cân giảm đều, phấn rất ít. Mở kiểm bọng phấn mỗi một hai tuần, chuẩn bị cho ăn nếu bọng phấn cạn.
• Hạng yếu: quân ít, bọng gần trống, có ấu trùng bị kéo ra. Cho ăn ngay hoặc cân nhắc ghép vào đàn khoẻ thay vì cố giữ riêng.

Ghép đàn yếu vào đàn khoẻ trong quãng khó thường giữ được quân tốt hơn là để hai đàn cùng lay lắt. Mùa hoa trở lại thì tách ra lại.

Biến số liệu thành lịch cho năm sau

Sổ ghi của một năm cho biết tuần nào cân bắt đầu giảm, tuần nào đếm phấn tụt. Ghép hai ba năm là thấy quãng giáp hạt của chính khu trại mình, chính xác hơn bất kỳ lịch chung nào. Từ đó lập lịch ngược: thu mật lần cuối trước mốc đó bao lâu, ngưng tách đàn từ lúc nào, trồng cây nở lệch mùa ở đâu. Cách tổ chức sổ trại được bàn kỹ hơn ở mục Nhật ký trại.

Ghi sổ giấy vẫn được, nhưng khi trại vài chục thùng, việc tra lại số cân từng thùng qua nhiều tuần sẽ nhanh hơn nếu ghi trên app quản lý trại ong, nơi mỗi đàn có một trang lịch sử riêng.

Bù đàn sau giáp hạt

Hết quãng khó, trại thường hụt vài đàn, hoặc có đàn ghép cần thời gian hồi. Muốn bù nhanh khi mùa hoa vừa lên, có thể tìm tổ giống ở trại Ong Quý tại Trảng Bàng, Tây Ninh. Trại cũng có mật ong dú, đồ dùng từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật, tiện khi trại mình chưa đủ hàng cho khách quen.

Câu hỏi thường gặp