Sắp việc theo mùa cho trại ong dú nhiều thùng

Nuôi năm bảy thùng thì việc theo mùa nằm gọn trong đầu. Lên tới vài chục, rồi cả trăm thùng, mọi thứ đổi khác: không đủ người để làm cùng lúc, không nhớ nổi thùng nào đã tách, thùng nào đang yếu, và một mùa tách đàn làm vội có thể kéo lùi cả trại. Lúc đó, câu hỏi không còn là nên làm gì mùa nào, mà là sắp xếp nhân lực, vật tư, thứ tự ưu tiên ra sao để kịp mùa.

Bài này dành cho người đã nuôi trên một năm và đang mở rộng. Ví dụ lấy theo nhịp mùa Đông Nam Bộ: mùa mưa nhiều hoa từ khoảng tháng 5 đến tháng 11, mùa khô ít hoa từ khoảng tháng 12 đến tháng 4.

Đổi cách nghĩ: mùa khô là mùa làm hậu cần

Ở trại nhỏ, mùa khô gần như là mùa nghỉ. Ở trại lớn, đây là quãng bận nhất về hậu cần, chỉ là không đụng vào đàn ong. Mọi thứ cần cho mùa tách và mùa thu phải xong trước khi mưa đều.

Danh mục chuẩn bị trong mùa khô

• Thùng mới: ước số thùng cần bằng số tổ hạng A nhân với số lần tách dự kiến, cộng dư một ít cho thùng hỏng.
• Giá kệ, chân chống kiến: kiểm toàn bộ, thay chân mục, đổ lại nước hoặc dầu ở chén chống kiến.
• Mái che: thay tấm lợp thủng trước khi mưa.
• Dụng cụ thu mật: dao, ống hút, rây lọc, bình lắng, lọ thuỷ tinh đã rửa sạch, phơi khô.
• Lối đi trong trại: phát cỏ, đánh số dãy, để mùa mưa đi lại không giẫm bùn sát giá.

Phân hạng tổ trước mùa tách

Không phải thùng nào cũng nên tách. Tách một đàn yếu là chia nhỏ một thứ đã thiếu, ra hai đàn cùng yếu. Cuối mùa khô, đi một lượt cả trại và xếp mỗi thùng vào một hạng.

Đánh dấu hạng lên thùng bằng thẻ gỗ hay sơn màu, ghi vào sổ. Đến mùa tách, nhìn dãy thùng là biết làm thùng nào trước. Danh sách dấu hiệu chi tiết hơn để chấm tổ có ở chuyên mục Chọn tổ giống.

Tách theo đợt, không dàn trải

Sai lầm thường thấy ở trại mới mở rộng: thấy mưa xuống là muốn tách hết trong vài ngày. Kết quả là làm vội, nhiều thùng con mất chúa, không ai kịp theo dõi.

1. Đợt một (đầu mùa hoa nhiều): chỉ tách nhóm hạng A. Số thùng mỗi ngày tuỳ số người, tính sao cho mỗi thùng được làm kỹ.
2. Theo dõi: vài tuần sau, kiểm thùng con của đợt một. Thùng nào chưa có chúa đẻ thì xử lý ngay.
3. Đợt hai (giữa mùa): tách hạng B đã lên A, và tách lần hai cho hạng A hồi đủ.
4. Dừng tách: khi hoa bắt đầu thưa cuối mùa mưa. Thùng con tách muộn khó gom đủ dự trữ trước mùa khô.

Ngày tách nên là ngày nắng, làm từ chiều mát. Không tách sau trận mưa lớn khi tổ ẩm.

Thu mật ở quy mô lớn: vệ sinh là chuyện khó nhất

Với vài thùng, thu mật là việc buổi chiều. Với cả trăm thùng, nó là một dây chuyền nhỏ, và sai ở khâu nào cũng làm hỏng cả mẻ. Mật ong dú nhiều nước, dễ lên men nếu dụng cụ không khô sạch hoặc mật để ngoài lâu.

• Thu theo dãy, mỗi ngày một số dãy nhất định. Không mở quá nhiều thùng cùng lúc.
• Chỉ lấy bọng mật đã đầy, để lại phần dự trữ cho đàn.
• Mật thu xong lọc, để lắng, vào lọ, đưa vào ngăn mát trong ngày.
• Ghi số lọ, dãy thùng, ngày thu lên nhãn để lần ra nguồn khi cần.

Các bước cụ thể của từng khâu có trong chuyên mục Thu mật.

Sổ trại: không ghi là không quản được

Trại trên năm mươi thùng mà dựa vào trí nhớ thì sớm muộn sẽ tách nhầm thùng yếu, quên kiểm thùng con, hoặc thu mật hai lần ở một thùng. Mỗi thùng cần một mã số và một dòng ghi chép tối thiểu: ngày kiểm, hạng, ngày tách, thùng mẹ của nó, ngày thu, ghi chú bất thường. Ghi trên sổ giấy được, nhưng khi số thùng lớn, ghi trên điện thoại sẽ dễ lọc hơn. App quản lý trại ong dú có sẵn phần ghi chép từng đàn và lịch kiểm tra để khỏi sót thùng.

Khi trại cần bổ sung giống hoặc đầu ra

Mở rộng trại thì hai việc hay vướng là nguồn giống ổn định và chỗ tiêu thụ mật. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nhân tổ giống bằng tách đàn, có mật ong dú, các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật. Ghé trang trại để xem cách họ tổ chức dãy thùng và mùa vụ cũng là một cách học nhanh.

Câu hỏi thường gặp